ඔපිස් පුරාවෘත්ත - Legends in Govt. Service

http://worldclassbenchmarking.com/wp-content/uploads/2016/02/Screen-Shot-2016-02-11-at-6.49.13-AM.png

ඔපිස් කතා කියල එකක් ලිව්වනෙව... මේ ඒකෙ දෙවෙනි කොටස වගේ එකක්. මෙතන මං කියන්න යන්නෙ ගහපු කාඩ් වගේ කතා සහ මං අහල තියෙන රජයේ සේවයෙ පුරාවෘත්ත ටිකක්.

කලිං කතාවෙදි අර ප්‍රසිඩන්ට් මහින්ද රාජපක්ෂ කෙලිම්ම කතා කරපු තීෆ් එකවුන්ටන් විමලසේන ඉන්නවනෙ... පොර අපේ අමාත්‍යාංශෙට ඇවිත් අවුරුදු දෙකක් යනකල්ම, වර්ෂාවසාන ගිණුම් පියවීමට හිටියෙ නෑ. මං හිතුවෙ පොර ඒකෙ වගකීමට බයේ කියල. ඉතිං අනික් එකවුන්ටන්ල දෙන්නත් එක්ක අපි (මං එතකොට රජයේ සේවයට නවක... පොඩි කොල්ලෙක්) එළකිරි වගේ එකවුන්ට් ක්ලෝස් කරල, මහා භාණ්ඩාගාරෙට යැව්ව ඉතුරු අග්‍රිම ටික. (රජයෙ සේවයෙ නොවෙන උදවිය ඔය මං උඩ ලියල තියෙන ග්‍රීක් වචන වල තේරුං එච්චර හිතන්ඩ එපාල)

ඉතිං අර අපේ තීෆ් එකවුන්ටන් වර්ෂාවසාන ගිණුම් පියවීමට නොහිටියෙ පොර ඒ දවස් වල ගියා ඕස්ට්‍රේලියාවෙ සංචාරෙකට. ඒ සංචාරෙ ගැන ඔපිස්සෙකේ පැතිරිච්ච කතා ටික තමයි පහළ තියෙන්නෙ. (මෙයිං ගොඩක් එව්ව ඔයගොල්ල අහලත් ඇති... මේ කතා ටික විමලෙට පටබඳිංන්ඩ හේතු උනේ, පොර නිතරම මට කියන්ඩ පුරුදු වෙලා හිටිය, “ඔය ඉංග්‍රීසි ටිකක් කට ගාගත්තට, කොම්පියුටර් අතගෑවට ඕක මහලොකු දෙයක් නෙමෙයි... කියල.)

අපේ ලොක්ක, ෆ්ලයිට් එක ඕස්ට්‍රේලියාවෙ කටුනායකට ඇවිත් නවත්තපු ගමං සීට් එකෙං නැගිටල ගියාලු දොර ගාවට. (බස්සෙහෙක උනත් නවත්තපු ගමං බැහැගත්තෙ නැත්තං ඒකෙ ඉන්න ඉබ්බො, ගොලුබෙල්ලො, කැස්බෑවො ඔක්කොම බහිනකං බලං ඉන්ඩ වෙනවනෙ...) ඒකෙ හිටපු සෝබමාන ගුවන් ඇටෙංඩොං කෙනෙක් කෑගැහුවලු, “සර්... ප්ලීස්ස්ස්... වේට්...“ කියල. ලොක්කත්, “සික්ස්ටි ටූ කිලෝස්“ කියාගෙන දොර අැරගෙන එලියට වැටුණලු. 

වැටිල කකුලක් ඇමැට්ටි වෙලා පොර ගෙනිච්චලු ඕස්ට්‍රේලියාවෙ මහ රෝහලට.. ගෙනිහිං ට්‍රොලියක ඉන්නවලු ඉමර්ජන්සි ට්‍රීට්මන්ට් කෑල්ලෙ. ඉද්දි අල්ලපු ට්‍රොලියෙ ඉන්නවලු පොරක් කැහැකැහැ. ඉතිං අපෙ ලොක්කත් මනුස්සකමට අරූ දිහා බලල හිනාඋනාලු.

ඒ ගමන අර කැහි ලෙඩා කියනවලු, “අයිම් සෆරිං ෆ්‍රොම් නිව්මෝනියා“ කියල.

ඉතිං ලොක්කත් කිව්වලු මනුස්සකමට, “අයිම් විමලසේන ෆ්‍රොම් ශ්‍රී ලංකා“ කියල.

සෆරිං කාරයට තේරුණාලු මූට මං කියපු එක තේරුන්නෑ කියල. ඒගමන පොර කිව්වලු, “නෝ මෑන්... නිව්මෝනියා... කේම් ෆ්‍රොම් කැටා...“ කියල.

ඒගමන අපේ විමලෙත් කිව්වලු, “ඕ යේස්... අයි කේම් ෆ්‍රොම් පෙටා“ කියල.

කොහොමිං කොහොමිං හරි යන්තං පය බිමගහගන්ඩ පුුළුවං වෙච්ච ගමං විමලෙ ගියාලු ඉස්පිරිතාලෙ කැන්ටිමට. යනකොට සුද්දෙක් ෆැන්ට බෝතලයක් බොනවලු. ඌ ඒක බීල ඉවර වෙලා, කිව්වලු “ෆැන්ටෑස්ටික්“ කියල. ඉතිං විමලෙත් ගත්තලු කෝක් එකක්. ඒක බීල විමලෙ කිව්වලු “කොකෑස්ටික්“ කියල.

ප්‍රා ලේ කාර්යාලෙක, ලේඛනාගාරෙ භාර හාදයයි, එකවුන්ටනුයි පුරුදු වෙලා හිටියලු හැම සිකුරාදම හවස සෙට් වෙලා බඹර පදම හොයං යන්ඩ. ඔය වැඩේට ඉතිං සල්ලිත් එපැයි. ඒකට අර එකවුන්ටන්ගෙ උපදෙස් පරිදි ලේඛනාගාර භාරකරු දැම්මලු ලියුමක් ප්‍රා ලේ ට. ලේඛනාගාරෙ මීයො ඉන්නව, බළලෙක් ඇති කරන්ඩ සහ ඒ බළලට රජයේ වියදමිං කෑම දෙන්ඩ අනුමැතිය ඉල්ලල. දාල අනුමත කරගත්තලු. ඉතිං හැමදාම සිකුරාද උදෙම්ම ලොඛනාගාර භාරකරු දානවලු වවුචරයක්, “බළලාගේ සතිපතා කෑම වියදම අතින් වියදම් කළ මුදල ප්‍රතිපූර්ණය කරගැනීම සඳහා...“ එකවුන්ටනුත්, මෙහෙම බලල - මෙහෙම බලනකොට ඒක වෝට් ලෙජර් දාල සහතික කරල, මුදල් පොතේ දාල, කෑෂ් චෙක්එකට දාල, සරප් (=රජයේ කාර්යාල වල ඉන්න කැෂියර්) බැංකුවට යවල මාරු කරවගෙන, හවස තුන වෙන්ඩ කලිං ලේඛනාගාර කාරෙයට ගෙවලත් ඉවරයි.

දවසක් ඔඩිට් කරද්දි ඔය වවුචර ටික අහුවෙලා, ඔඩිට් එකෙං ඇහුවලු, කෝ ඔය බළල? කියල. ඉතිං ලේඛනාගාර භාරකරුට පණිවිඩේ යවල, පැය බාගෙකිං විතර අරූ එනවලු, කොහෙංදෝ හොයාගත්ත කැහැටු ගැහිච්ච බළල් දණ්ඩෙක් උස්සගෙන...බළලත් එනවලු හරි සුවිනීත විදිහට වලිගෙ පුම්බගෙන, ඇඟිලි නියපොතු විහිද ගෙන, ඇස් ලොකු කරගෙන, යටිගිරියෙං මරහඬ දීගෙන...

ඔඩිට් කෂ්ටිය ඇහුවලු, “ඈ යකඩො? මෙච්චර වියදං කරල කන්ඩ දෙන බළල ද මේ කැහැටු ගැහිල ඉන්නෙ?“ කියල.

ලේඛනාගාර භාරකරු කිව්වලු ගත් කටටම, “නෑ සර්. ඒ බළල අද නිවාඩු. මේ උගෙ  ඇක්ටිං බළල...“ කියල.

රජයේ සේවයෙ දේශීය නිවාඩු (මෙරට ගතකරන නිවාඩු) ඉල්ලුම්පත්‍රයක් තියෙනව. පොදු 125 කියල ආකෘතියක්. ඕකෙ තියෙනව පුරවන්ඩ, නිවාඩු ඉල්ලුම්කිරීමට හේතුව. ඕකට ගොඩක්ම දෙනා ලියන්නෙ “පෞද්ගලික“ කියලයි. එක ඔපිස්සෙහෙක ලොක්කෙක් සැරෙයක් නීතියක් දාල තිබ්බ, ඔය වචනෙ ලියන්ඩ එපා, ඇත්තම හේතුව ලියන්ඩ ඕනෙ කියල. 

ඉතිං එකසැරෙයක් පොරට අනුමත කරන්ඩ දාපු නිවාඩු ඉල්ලුම්පත්‍රයක හේතුව ලියල තිබ්බලු, “අනියම් භාර්යාව සමඟ සංසර්ගයේ යෙදීම සඳහා මහනුවර යාමට“ කියල

මං ප්‍රෙස් එකේ ඉන්න කාලෙ...

ඒ කිව්වහම මතක් උනේ, ඕකෙ තිබුණ වැද්දුම් අංශය කියල බ්‍රාන්ච් එකක්. ප්‍රෙස් එක ස්වයංපෝෂිත කාර්යාලයක්. ඒකට ඕනෙ කරන ගොඩක්ම දේවල් ඒක තුලිම්ම තමයි කරගන්නෙ. ඔය වැද්දුම් අංශයෙන් තමයි ගොඩනැගිලි නවීකරණය සහ අලුත්වැඩියාව, මාකට් එකේ නැති යන්ත්‍ර කොටස් හදල සවිකිරීම, මැෂින් අලුත්වැඩියාව... ආදී නොයෙක් යාන්ත්‍රික වැඩ කළේ. ඔය අංශෙ හිටිය ප්‍රධානියා, වැඩබලන සුපරින්ටැන්ඩන්ට්. (ඒ දවස් වල ප්‍රෙස් එකේ හිටපු තරමක් ලොක්කො හිටියෙ - රජයේ මුද්‍රණාලයාධිපතිගෙ ඉඳං පහලට - වැඩබලන පදනමිං...) අර කියපු සුපරින්ටැන්ඩන්ට්ගෙ නම මෙන්ඩිස්... එයාගෙ අංශෙ හිටපු තරමක් උන්නෙ පෘතුගීසි කාරෙයො... කොස්තා, රුබේරු, ලිවේරා, සිල්වා, පේදුරු... ආදී වශයෙන්.

තව ඔය ප්‍රෙස් එකේ උන්න G. A. ලෙස්ලි පෙරේරා කියල ඒඕ කෙනෙක්. හරිම හොඳ මනුස්සයා. ඒ උනාට කවුරුත් එයාට කිව්වෙ ගල් පෙරේරා කියල (නමේ මුල් අකුරු ටික අගට තියෙන තිත් ටිකයි ස්පේස් ටිකයි අහක් කරල. ඇයි තව හිටිය W. A. L. කරුණාරත්න කියල කෙනෙකුත්...

ප්‍රෙස් එකේ හිටිය ගොඩක් අය රෑට උන්නෙත් ඔපිස්සෙකේමයි. ඒක පැය විසිහතර වැඩකරන කාර්යාලයක්. සතියකට නයිට් තුනක් කරල ඕටී පාරක් දාගන්ඩ පුළුවං. ඒ කාලෙ ඕක අයත් වුනේ ජඩමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශෙට. ගරු ජඩමාධ්‍ය ඇමති හිටියෙ කෙහෙළිය රඹුක්වැල්ල කියල කෙනෙක්. ඉතිං හිටපු නවක පියන්ලා ඔක්කොම ගම්පොළ සහ නුවර අවට. උං ගෙදර යන්නෙ සිකුරාද හවස. ආපහු එන්නෙ සඳුද උදේ. ඉතිං උං කියනව, ගෙදර ගිහිං ඇඳේ නින්ද යන්නෑලු, ඔපිස්සෙකේ මේස උඩ නිදාගෙන පුරුදු වෙලා.

අර ඉහළිං කියපු කොස්තා දවසක් රාජකාරි වැඩකට වාහනයක් අරං ගියා. එයත් එක්ක ගිය ඩ්‍රයිවර් ගිහිං ආවට පස්සෙ ගිය ගමනයි, මීටරෙයි ලියද්දි රනිං චාට් එකේ, (එහෙම එකක් තියෙනව. සිංහලෙං කියන්නෙ ධාවන සටහන් පොත. හැම වාහනයක්ම ආ ගිය ගමං සහ මීටර් රීඩිං ඒකෙ ලියන්ඩ ඕනෙ.) ගියපු නිලධාරියගෙ නම අමතක වෙලා. ලිව්වලු “වඩිග පටුන මහතා සමඟ ජිනසේන ආයතනයට ගොස් අාපසු ආමි.“ කියල. කොස්තගෙ පොටෝ එක ඕං පහල තියෙනව. හිතාගන්න එකයි ඇත්තෙ ඇයි එහෙම ලිව්වෙ කියල.

ලොකු කරල බලන්ඩ ඕන්නං ක්ලික් කරන්ඩ කොස්තගෙ නහය
දවසක් ප්‍රෙස් එකේ තැපැල් අංශෙට ලියුමක් ආව. ඒකෙ ඇඩ්‍රස්කරල තිබ්බෙ “ලෝකෙ ලොකුම පොල් බූරුවට“ කියල. ඉතිං තැපැල් කාරය හිතල තියෙනව, එයා ඉන්නෙ ප්‍රෙස් එකේම තමයි කියල. මං ගියා තැපැල් අංශෙට ලියුං වගෙයක් රෙජිස්ටර් කරන්ඩ බාර දෙන්ඩ. එතකොට තමයි ඔය ලියුම දැක්කෙ. 

මං ඇහුව ඉතිං තැපෑල කරපු සීසී නෝනගෙං “මොකද කරන්නෙ ඔය ලියුමට? “ කියල.

“වෙන මොනව කරන්ඩද?“ එයා ඇහුව. “මේක අපි කඩන්නැතුව යවනව රජයේ මුද්‍රණාලාධිපතිට. නමට එවන ලියුං කඩන් නෑනෙ...“ කියල.

ප්‍රෙස් එකේ කාර්යාල නවීකරණය කරන්ඩ පටංගත්ත ඕං සැරයක්. පටංගත්තෙ ලක්ෂ ගාණක් වියදං කරල පිරිමි ටොයිලට් එක හදල. ඒක හදල විවෘත කරන කාලෙ තමයි, අර ජනාධිපති සිරිසේනගෙ මල්ලි, වැලිරාජු පොරෝපාරක් කාල මැරුණෙ. ඉතිං අපි එයාට කරන ගෞරවයක් විදිහට ටොයිලට් එකේ දොරට උඩිං එයාගෙ පොටෝ එකක් ගැහුව... ඒකෙ පොටෝ එකක් මං අරගෙන තිබුණ. දැං ඒක හොයාගන්ඩ නෑ. ඒක මේ වගේ එකක්... 

දවසක් ජේපී කෙනෙක් ගාවට ගිහිං කොල්ලෙක් දිවුරුම් පෙස්සමක් ලියාගන්ඩ, ඒ ජේපී ඔය දේශපාලනේ පදනමට ජේපී කම ලැබුණ කෙනෙක්... ලියල දුන්නලු දිවුරුම් ප්‍රකාශය මේං මෙහෙම:

“දෙය්යම්පා... බුදුම්පා... අම්මාපල්ල... මේ සුන‍ෙත් කුමාර කියන ළමයා හරිම හොඳයි. මං ඒක ඕනෙම දේවාලෙක දිවුරල කියන්ඩ ලෑස්තියි...!“

මයෙ හිතේ දැනට ඔය ඇති කියල. දැංවත් පාඩං කරන්ඩ නැගිට්න්න ඕනෙ ඒ හිංදා නවත්තන්නං. ආයෙ මතක් උනොත් තව කොටසක් ලියන්නං...

මේ ඉන්නෙ මං ප්‍රෙස් එකට ගිය මුල්ම දවස්වල දැකගන්ඩ ලැබුණ, ඒකෙ හිටපු පිළිගැනීමේ නිලධාරී වගේ හාදය.


පාඩං වැඩ හංද කාගෙවත් බ්ලොග්වලට යන්ඩ බැරි උනා... ඒ ගැන සමාවෙන්ඩල. විභාගෙ ඊළඟ මාසෙ අනිවා තියනව කියල විභාග කොමසාරිස් ජනරාල් දහ අතේ දිවුරල කියල තියෙනව. ඒ හංද ඔක්තෝබර් මැද ඉඳං ආයෙම මට පියාපත් දිගාරින්ඩ පුළුවං වෙයි...

රොසෙට්ටා පාෂාණය - 01

http://www.britishmuseum.org/collectionimages/AN00016/AN00016456_004_l.jpg

රොසෙට්ටා පාෂාණය, ඊජිප්තුවේ පාලකයා ව සිටි පස්වැනි ටොලමි රජුගේ නමින්, ක‍්‍රි. පූ. 196 දී මෙම්ෆිස් හිදී නිකුත් කරන ලද රාජකීය නියෝගයක් සටහන් කරන ලද රළු ආගනේය පාෂාණ පුවරුව කි. මෙම නියෝගය පිටපත් තුනකින් සටහන් කර තිබේ. ඒ, සෙල් පුවරුවේ ඉහළ කොටස පෞරාණික ඊජිප්තු රූපාක්ෂර හෙවත් හයිරෝරේඛනයෙන් (හයිරොග්ලිපික් / hieroglyphic) ද, මැද කොටස ඊජිප්තු ව්‍යවහාර අක්ෂර මාලාවෙන් (demotic) ද, පහළ කොටස පුරාණ ග‍්‍රීක භාෂාවෙන් ද, වශයෙනි. මෙම පිටපත් තුනෙහි ම අඩංගු වන්නේ එකම පෙළ වූ බැවින් (යම් සුළු වෙනස්කම් සහිතව), ඊජිප්තු හයිරෝරේඛනය පිළිබඳ නව ලෝකය දැනුවත් වීමට මූලික සාධකය වූයේ රොසෙට්ටා පාෂාණය යි.

මෙම පුවරු ලිපිය මුලින් දේවස්ථානයක් තුළ ප‍්‍රදර්ශනය කෙරෙන්නට ඇතත්, මුල් ක‍්‍රිස්තියානි අවධියේ හෝ මධ්‍යකාලීන යුගයේ දී එතැනින් ඉවත් කරන ලදුව, පසුකාලීනව නයිල් ඩෙල්ටාවේ පිහිටි රෂීඞ් (රොසෙට්ටා) නම් නගරය ආසන්නයේ ජූලියන් බළකොටුව ඉදිකිරීමේ දී යොදාගෙන තිබේ. නැපෝලියන් බොනපාර්ට් යටතේ දියත් කෙරුනු ඊජිප්තු යුධ ප‍්‍රයාණයේ දී, එක් ප‍්‍රංශ සොල්දාදුවෙකු විසින් 1799 දී මෙය නැවත සොයාගන්නා ලදි. මෑතකාලීනව සොයාගන්නා ලද මුල්ම පෞරාණික ද්විභාෂක ලියවිල්ල වීම නිසා ත්, එතෙක් පරිවර්තනය කිරීමට අපොහොසත් ව පැවති පුරාණ ඊජිප්තු භාෂාව කියවීමට එයින් ලැබිය හැකි අත්වැල නිසා ත්, රොසෙට්ටා පාෂාණය ලොව පුරා ජනයා ගේ මහත් සැළකිල්ල ඇද ගත්තේ ය. නොබෝ කලකින්, එහි ස්පර්ෂ සටහන් සහ හුණු බදාමයෙන් ගන්නා ලද අච්චු පිටපත් යුරෝපයේ කෞතුකාගාර සහ අධ්‍යයනය කරන්නන් අතර පැතිරෙන්නට විය. මේ අතර, 1801 දී බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදා විසින් ප‍්‍රංශ වරුන් ඊජිප්තුවේ දී පරාජය කරන ලද අතර, ඇලෙක්සැන්ඩි‍්‍රයාවේ දී ප‍්‍රංශ හමුදා යටත් වීම අනුව මෙම පාෂාණය බි‍්‍රතාන්‍ය අයිතියට පත් විය. එය ලන්ඩනයට ප‍්‍රවාහනය කරන ලදුව, 1802 සිට බි‍්‍රතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ මහජන ප‍්‍රදර්ශනයට තබා තිබේ. මෙය එම කෞතුකාගාරයේ ඇති වැඩිම පිරිසක් විසින් නරඹන ලද අයිතමය යි.

මෙම පාෂාණය, නැවත සොයාගත් දින සිට ම විවිධාකාර දේශාභිමානීන්ගේ විරෝධතාවන් ට කේන්ද්‍ර වී තිබේ. මේ අතර, නැපෝලියානු යුධ ප‍්‍රයාණ කාලයේ දී ප‍්‍රංශයේ සිට බි‍්‍රතාන්‍යය ට හිමිකාරීත්වය මාරු වීම, අභිලේඛනය කියවීමේ දී යංග් සහ ෂැම්පෝලියන් ඉටුකළ මෙහෙවරේ සාපේක්ෂ වටිනාකම, සහ 2003 සිට පාෂාණය නැවත ඊජිප්තුවට ලබාදෙන ලෙස කෙරෙන ඉල්ලීම්, ප‍්‍රධාන වෙයි.

1803 දී මෙහි ග‍්‍රීක පෙළ මුලින් ම සම්පූර්ණ වශයෙන් පරිවර්තනය කරන ලදුව, එහි සඳහන් වන රාජකීය නියෝගය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් ඇරඹිය හැකි විය. ඊජිප්තු පෙළෙහි පරිවර්තනය, ශෝං-ෆ‍්‍රාංස්වා ෂැම්පෝලියන් (Jean-François Champollion) විසින් පැරිසියේ දී ප‍්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ ඉන් වසර 20 කට පසු හෙවත් 1822 දී ය. විද්වතුන් හට අනෙකුත් පැරණි ඊජිප්තු අභිලේඛන සහ සාහිත්‍යය නිසැක වශයෙන් කියවීමට ඊටත් වඩා වැඩි කාලයක් ගත විය. මෙහි පරිවර්තන කාර්යයේ ප‍්‍රධාන පියවරයන් වූයේ,

1. පාෂාණයේ සඳහන් වන්නේ එකම පෙළෙහි වෙනස් අනුවාදයන් තුනක් බව හඳුනා ගැනීම (1799),
2. ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් සටහන් ලිපියෙහි විදේශීය නම් ලිවීම සඳහා ශබ්ද විද්‍යාත්මක සංකේත (Phonetic Characters) භාවිතා කර ඇති බව සොයාගැනීම (1802),
3. හයිරෝරේඛිත පෙළෙහි ද එවැනි ම භාවිතයක් ඇති බව සහ එහි ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් වූ පෙළ සමඟ පැතිර පවත්නා සමානකම් ඇති බව සොයාගැනීම (තෝමස් යංග් (Thomas Young) 1814),
4. විදේශීය නම් වලට අමතරව ස්වදේශික ඊජිප්තු වචන සඳහා ද ශබ්ද විද්‍යාත්මක සංකේත භාවිතා කර ඇති බව සොයාගැනීම (ෂැම්පෝලියන් 1822-1824) ආදිය යි.

මෙකී රාජකීය නියෝගය ම සටහන් වූ කැඞී ගිය අසම්පූර්ණ පිටපත් දෙකක් ද පසුව සොයාගෙන ඇති අතර, ඊට සමාන ඊජිප්තු ද්විභාෂික සහ ත්‍රෛභාෂික අභිලේඛන කිහිපයක් ද මේ වන විට ප‍්‍රසිද්ධ කර තිබේ. ඒ අතර, තරමක් පැරණි ටොලමියානු රාජකීය නියෝගයන් දෙකක් ද (ක‍්‍රි. පූ. 238 දී නිකුත් කෙරුණු කැනෝපස් හි රාජකීය නියෝගය සහ ක‍්‍රි. පූ 218 දී පමණ සිවුවන ටොලමි රජු විසින් නිකුත් කරන ලද මෙම්ෆිස් හි රාජකීය නියෝගය) වේ. එහෙයින් රොසෙට්ටා පාෂාණය අසමසම පුරාවස්තුවක් නොවූව ද, පුරාණ ඊජිප්තු සාහිත්‍යය සහ ශිෂ්ඨාචාරය තේරුම් ගැනීමේ යතුර වීමෙන් හිමිකරගත් වැදගත්කම අහෝසි නොවේ.  ඕනෑම තාක්ෂණයක නව දැනුම සොයා යාමේදී අත්‍යවශ්‍ය වන සාධකයන් හැඳින්වීමේදී ‘රොසෙට්ටා පාෂාණය’ යන පදය පර්යාය පදයක් ලෙස ඉංග‍්‍රීසියේ දී භාවිතා කෙරෙන තාක් දුරට මෙම පුරාකෘතිය ප‍්‍රචලිත වී තිබේ.

මූලික තොරතුරු

ප‍්‍රංශ ගවේෂණයේ දී සොයාගන්නා ලදුව, 1801 දී බි‍්‍රතාන්‍ය හමුදා යටතට පත් කෙරුණු මානවකෘති (artifacts) ඇතුළත් සමකාලීන නාමාවලියක රොසෙට්ටා පාෂාණය ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ ‘‘රොසෙට්ටා හි හමු වූ ... අභිලේඛන තුනක් අඩංගු කළු ග‍්‍රැනයිට් පාෂාණයක්’’ යනුවෙනි. එය ලන්ඩනයට ගෙන ඒමෙන් ටික කලකට පසුව, පාෂාණය මත වූ ලේඛනය කියවීමට පැහැදිලි වන සේ සුදු හුණු වලින් වර්ණ ගන්වන ලද අතර, නරඹන්නන්ගේ ඇඟිලි තුඩු වලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා මුහුණත කානෝබා ඉටි ස්තරයකින් ආවරණය කරන ලදි. එයින් පාෂාණයට කළු පැහැයක් ලැබුණු හෙයින්, එය කළු බැසෝල්ට් පාෂාණයක් යැයි සමහරුන් තුළ වැරදි වැටහීමක් ද ඇති විය. 1999 දී පාෂාණය ශුද්ධ කිරීමේදී මෙකී නවාංග ඉවත් කරන ලදින්, එහි මුල් පැහැය වූ අඳුරු අළු පැහැය ද, එහි ස්ඵටිකායික ව්‍යූහයේ දිස්නය ද, ඉහළ වම් කොණ හරහා දිවුන රෝස පැහැ වයිරම ද නැවත මතු විය. මෙය ක්ලෙම් ඊජිප්තු පාෂාණ නියැදි එකතුව (Klemm collection of Egyptian rock samples) හා සැසඳීමේ දී අස්වාන් ප‍්‍රදේශයේ එලිෆන්ටයින් (Elephantine) හි බටහිර කොටසේ, නයිල් නදියේ බටහිර ඉවුරේ ජෙබෙල් ටින්ගාර් (Gebel Tingar) නම් කුඩා ආගනේය පාෂාණ නිධියෙන් ලද පාෂාණයකට ඉතා කිට්ටු සාම්‍යත්වයක් දක්වන බව සොයාගන්නා ලදි. රෝස පැහැති වයිරම එම ප‍්‍රදේශයේ හමුවන ආගනේය පාෂාණයන්ට ආවේණික ලක්ෂණය කි.

රොසෙට්ටා පාෂාණය දැන් සෙ. මී. 114.4 (අඟල් 45) ක උපරිම උසකින් ද, සෙ. මී. 72.3 (අඟල් 28.5) ක පළලකින් ද, සෙ. මී. 27.9 (අඟල් 11) ක ගණකමින් ද යුක්ත වේ. එහි බර ආසන්න වශයෙන් කි. ග‍්‍රෑ. 760 (රා. 1,700) කි. ඉදිරිපස මුහුණත ඔප දමා ඇති අතර, අභිලේඛනය එහි මතුපිට නොගැඹුරුව කොටා තිබේ. පාෂාණයේ පැති සුමට කර ඇති නමුත්, පසුපස පෘෂ්ඨය නිමවා ඇත්තේ රළු ලෙසිනි. ඒ අනුව, අනුමාන කළ හැක්කේ එහි පසුපස දැකගත නොහැකි වන පරිදි මෙම පුවරු ලිපිය පිහිටුවා තිබෙන්නට ඇති බව ය.

මූලාකෘතිය
මුල් පුවරු ලිපිය මෙවැන්නක් වන්නට ඇත
https://en.wikipedia.org/wiki/
File:RosettaStoneAsPartOfOriginalStele.svg

රොසෙට්ටා පාෂාණය, වඩා විශාල සෙල් පුවරුවක කොටසකි. පසුකාලීනව රොසෙට්ටා ප‍්‍රදේශයේ සිදු කෙරුණු විමර්ශන වලින් එහි අනෙකුත් කොටස් සොයාගත හැකි වී නැත. සිදු වී ඇති හාණිය නිසා මෙම අභිලේඛනයේ අඩංගු පිටපත් තුනෙන් එකක් වත් උදක් ම සම්පූර්ණ තත්ත්වයේ නොමැත. වඩාත් ම හාණි වී ඇත්තේ ඉහළ කොටසේ සටහන් කර ඇති ඊජිප්තු හයිරෝරේඛිත පිටපත යි. එයින් ඉතිරිව ඇත්තේ අවසන් පේළි 14 පමණක් වන අතර, ඒ පේළි සියල්ලම දකුණු පසින් ද, පේළි 12 ක් වම් පසින් ද කැඞීගොස් ඇත. මැද කොටසේ ඇති ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් ලිඛිත පිටපත හොඳින් ම ආරක්ෂා වී ඇති කොටස යි. එහි ඇති පේළි 32 න් 14 ක් දකුණු පසින් මඳ වශයෙන් හාණියට පත් ව ඇත. අවසානයට ඇති ග‍්‍රීක පිටපතෙහි පේළි 54 ක් ඇති අතර, ඉන් පේළි 27ක් සම්පූර්ණ ලෙස ආරක්ෂා වී ඇත. පාෂාණයේ පහළ කෙළවර කෝණාකාරව කැඞී ඇති බැවින්, ග‍්‍රීක පෙළෙහි ඉතිරි කොටස හාණියට පත්ව ඇත. 

මෙහි සඳහන් වන රාජකීය නියෝගය ම ඇතුළත් වන වෙනත් අභිලේඛන ද ඇතුළු ව අනෙකුත් පුවරු ලිපි සැසඳීමෙන්, හයිරෝරේඛිත පිටපතෙහි සම්පූර්ණ දිග සහ මුල් පුවරු ලිපියෙහි විශාලත්වය ඇස්තමේන්තු කළ හැක. මීට මඳ කාලයකට පෙර හෙවත්, තුන්වන ටොලමි රජු ගේ පාලන කාලයේ ක‍්‍රි. පූ. 238 දී පිහිටුවන ලද කැනෝපස් රාජකීය නියෝගය සෙ. මී. 219 (අඟල් 86) ක් උසින් ද, සෙ. මී. 82 (අඟල් 32) ක් පළලින් ද, යුතු වන අතර, එහි හයිරෝරේඛිත පිටපතෙහි පේළි 36 ක් ද, ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් යුත් පිටපතෙහි පේළි 73 ක් ද, ග‍්‍රීක පිටපතෙහි පේළි 74 ක් ද අඩංගු වේ. පිටපත් තුනම දිගින් සමාන ය. මෙවැනි සැසඳීම් වලින්, නිගමනය කළ හැක්කේ රොසෙට්ටා පාෂාණයෙහි හාණියට පත් ඉහළ කොටසේ තවත් හයිරෝරේඛිත පේළි 14 ක් හෝ 15 ක් හෙවත් සෙ. මී. 30 (අඟල් 12) ක් උස කොටසක් පැවති බව යි. කැනෝපස් පුවරු ලිපියේ ඇති පරිදි මෙහි ද, අභිලේඛනයට ඉහළින්, රජතුමා දෙවියන් හමුවනු දැක්වෙන කැටයමක් සහ ඊටත් ඉහළින් පියාපත් සහිත මණ්ඩලයක කැටයමක් තිබෙන්නට ඇත. මෙවැනි සමකිරීම් ද, පාෂාණයේ ම හයිරෝරේඛනයෙන් සඳහන් වන ‘‘ස්ථූණය’’ (Stela) යන වචනයද නිසා මුල් පුවරුවේ මුදුන වක‍්‍රාකාර වන්නට ඇති බව සිතිය හැක. ඒ අනුව, මුල් පුවරුව සෙ. මී. 149 (අඟල් 59) ක් උස් වන්නට ඇති බව අනුමාන කෙරේ.

මෙම්ෆිස් රාජකීය නියෝගය සහ එහි අන්තර්ගතය

මෙම පුවරු ලිපිය, පස්වන ටොලමි රජු ගේ අභිෂේකයෙන් පසු පිහිටුවා ඇති අතර, නව පාලකයාගේ දිව්‍යමය ආගමික සමාජය පිහිටුවීමේ නියෝගය එහි සටහන් කර තිබේ. මෙම නියෝගය නිකුත් කර ඇත්තේ මෙම්ෆිස් හි රැස්වූ පූජකවරුන් ගේ සම්මේලනයක් මඟිනි. එහි දිනය, මැසිඩෝනියානු දින දර්ශනයෙන් ‘‘4 සැන්ඩිකස්’’ (4 Xandicus) යනුවෙන් සහ ඊජිප්තු දින දර්ශනයෙන් ‘‘18 මෙෂිර්’’ (18 Meshir) යනුවෙන් දක්වා ඇත. එය ක‍්‍රි. පූ. 196 මාර්තු මස 27 වන දිනයට අනුරූප වෙයි. වර්ෂය හඳුන්වා ඇත්තේ පස්වන ටොලමි රජු ගේ නව වන රාජ්‍ය වර්ෂය (ක‍්‍රි. පූ. 197/196 ට සමපාත වන) ලෙස ය. මෙය, එම වර්ෂයේ දේව පූජා පැවැත්වූ පූජකවරුන් හතර දෙනෙකුගේ නම් වලින් ද තහවුරු කර ඇත. ඔවුන් වන්නේ, මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් ගේ ත්, ඔහුගෙන් පසු ඊජිප්තුවේ රජ ප‍්‍රාප්ත ටොලමිවරුන් පස් දෙනා ගේ ත් දිව්‍යමය ආගමික සමාජයන් හි පූජකවරයා වූ ද, ඒටස් ගේ පුත‍්‍රයා වූ ද, ඒටස් (Aëtus), සහ ඔහුගේ වෘත්තීය සගයන් තිදෙනා ය. පසුව කී තිදෙනා, බෙරනීස් යුඑර්ජෙටිස් (Berenice Euergetis) (තෙවන ටොලමි රජු ගේ බිරිඳ), ආර්සිනෝ ෆිලඩෙල්ෆා (Arsinoe Philadelpha) (දෙ වන ටොලමි රජු ගේ බිරිඳ මෙන්ම සොහොයුරිය) සහ ආර්සිනෝ ෆිලෝපාටර් (Arsinoe Philopator) (පස්වන ටොලමි රජුගේ මව) යන අය හට වන්දනා කිරීම් මෙහෙයවූ පූජකයෝ ය. ග‍්‍රීක සහ හයිරෝරේඛිත පිටපත් වල තවත් දිනයක් සඳහන් වේ. එය සමරූපී වන්නේ පස්වන ටොලමි රජුගේ අභිෂේකයෙහි නිල සංවත්සර වන ක‍්‍රි. පූ. 197 නොවැම්බර් මස 27 වැනි දිනයට ය. මෙයට පටහැණි අයුරින්, අභිලේඛනය පිහිටුවන ලද දිනය සහ අභිෂේකයේ සංවත්සර දිනය ලෙස ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් යුත් පිටපතෙහි සඳහන් වන්නේ මාර්තු මාසයේ අනුගාමී දින දෙක කි. මෙවැනි පරස්පරතාවයක් පැවතීමට හේතුව අපැහැදිළි වුවත්, මෙම නියෝගය ක‍්‍රි. පූ. 196 දී නිකුත් කර ඇති බවත්, ටොලමිවරුන් ගේ පාලනය ඊජිප්තුව පුරා නැවත ස්ථාපිත කිරීම එහි අරමුණ වූ බවත් පැහැදිළි ය. 

මෙම රාජකීය නියෝගය නිකුත් කරන ලද්දේ ඊජිප්තු ඉතිහාසයේ කැළඹීම් බහුල අවධියකදී ය. සිවුවන ටොලමි ෆිලොපාටර් (Ptolemy IV Philopator) සහ ආර්සිනෝ බිසව ගේ පුත‍්‍රයා වූ පස්වන ටොලමි එපිෆානිස් (Ptolemy V Epiphanes) (ක‍්‍රි. පූ. 204 - 181) පස් හැවිරිදි වියේ දී රජකමට පත්වූයේ ඔහුගේ දෙමාපියන් හදිසියේ ම ඝාතනය කෙරුනු හෙයිනි. සමකාලීන මූලාශ‍්‍ර අනුව මෙම ඝාතනය, සිවුවන ටොලමිගේ උප භාර්යාවක් වූ ඇගතෝක්ලියා (Agathoclea) ගේ කුමන්ත‍්‍රණයක ප‍්‍රතිඵලය කි. මෙම කුමන්ත‍්‍රණකාරීහූ පස්වන ටොලමි රජු ගේ භාරකාරයන් හැටියට වසර දෙකක් පුරා රට පාලනය කළහ.  වසර දෙකකට පසු ට්ලෙපොලිමස් (Tlepolemus) නම් සේනාධිපති වරයා යටතේ කැරැල්ළක් ඇති වූ අතර, ඇගතෝක්ලියා සහ ඇගේ පවුලේ අය ඇලෙක්සැන්ඩි‍්‍රයාවේ දී චණ්ඩ ජන සමූහයක් විසින් දණ්ඩනයට පත් කරන ලදි. ඉන් පසුව ක‍්‍රි. පූ. 201 දී එවක සිටි මහ ඇමති වරයා වූ ඇලිසියාවේ ඇරිස්ටොමේනිස් (Aristomenes of Alyzia) විසින් ට්ලෙපොලෙමස් ළමා රජු ගේ භාරකාරත්වයට පත්කරන ලදි. 

ඊජිප්තුවේ සීමා වලින් බැහැර දේශපාලනික බලවේග විසින් ටොලමි රජුගේ පාලන ප‍්‍රදේශයේ අභ්‍යන්තර ආරවුල් තව තවත් කූප්පන ලදි. මැසිඩෝනයේ පස්වන ෆිලිප් රජු (Philip V) සහ තෙවන මහා ඇන්ටියෝකස් රජු (Antiochus III the Great), ඊජිප්තුවේ යටත් විජිත තමන් අතර බෙදාගැනීමේ ගිවිසුමකට ද එළඹුණ හ. ක‍්‍රි. පූ. 198 පැනියම් (Panium) හි යුද්ධය අතරතුර, ෆිලිප් රජ කෙරියා (Caria) සහ ත්‍රේස් (Thrace) හි දිවයින් සහ නගර කිහිපයක් අල්ලා ගත්තේ ය. එම යුද්ධයේ ප‍්‍රතිඵල වශයෙන් ජුදයාවද ඇතුළත්ව ලෙබනන්-සිරියානු තැනිතලාවේ බලය ටොලමිවරුන්ගෙන් සෙල්‍යුසිඞ් වරුන් (Seleucids) අතට පත් විය. ඒ අතර, දකුණු මිසරයේ සිවුවන ටොලමි රජ දවස ආරම්භ වී දිග්ගැස්සෙමින් පැවති කැරැල්ලක් විය. එයට නායකත්වය ලැබුනේ හෝර්වෙන්නෙෆර් (Horwennefer) සහ ඔහුගේ අනුප‍්‍රාප්තිකයා වූ අන්ක්හ්වෙන්නෙෆර් (Ankhwennefer) විසිනි. පස්වන ටොලමි දොළොසැවිරිදි වියේ දී මෙම්ෆිස් හි දී නිලවශයෙන් අභිෂේක ලබන විට (තම රාජ්‍ය කාලයෙන් සත් වසරකට පසු) යුද්ධය සහ අභ්‍යන්තර කැරැල්ල යන ගැටළු දෙකම ඔහු ඉදිරියේ විය. රොසෙට්ටා පාෂාණයේ ඇතුළත් මෙම්ෆිස් හි රාජකීය නියෝගය නිකුත් කරන ලද්දේ මෙම අවස්ථාවේ දී ය. 

මෙම පුවරු ලිපිය, ප‍්‍රදාන පුවරු ලිපි සඳහා වඩා පසුකාලීන උදාහරණයකි. ප‍්‍රදාන ලිපිවල සාමාන්‍යයෙන් රාජ්‍ය පාලකයා විසින් රටේ සිටින පූජක වර්ගයා හට බදු නිදහසක් ලබා දීමක් ගැන සඳහන් වේ. ඊට වසර 2,000 කට පෙර සිට ම, පාරාවෝ රජවරුන් විසින් මෙවැනි ප‍්‍රදාන පුවරු ලිපි පිහිටුවා තිබේ. එවැන්නකට ඇති මුල්ම උදාහරණය හමුවන්නේ ඊජිප්තුවේ පුරාණ රාජධානියෙනි (Old Kingdom). පැරණි කාලවල මේවා නිකුත් කරන ලද්දේ රජතුමා ම විසින් වන නමුත්, මෙම්ෆිස් හි නියෝගය නිකුත් කර ඇත්තේ, සාම්ප‍්‍රදායික මිසර සංස්කෘතිය පවත්වාගෙන යන්නන් වශයෙන් පූජකවරුන් විසිනි. මෙම නියෝගයේ, පස්වන ටොලමි රජු දේවස්ථාන වලට රිදී සහ ධාන්‍ය වලින් යුක්ත ප‍්‍රදානයක් කළ බව වාර්තා කර තිබේ. එසේ ම, ඔහුගේ පාලන කාලයෙන් අට වන අවුරුද්දේ දී, නයිල් නදියේ සුවිශේෂී අධික ජලගැල්මක් ඇතිවූ අවස්ථාවක, රජු විසින් වේලි බඳවා, අමතර ජලය ගොවියන්ගේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා යොමු කරවන ලද බව ද එහි සඳහන් වේ. මෙකී අනුග‍්‍රහයන් ට පිළිගෙවුම් ලෙස, රජතුමාගේ උපන්දිනය සහ අභිෂේක වූ දිනය වාර්ෂිකව සැමරීමට ත්, මිසරයේ සියළුම පූජකවරුන් රජතුමා හට ද, අනෙකුත් දෙවියන් හා එක්කොට මෙහෙ කිරීමට ත්, පූජක ප‍්‍රජාව පොරොන්දු වෙති. පුවරු ලිපිය අවසන් කෙරෙන්නේ, එහි ‘දෙවියන්ගේ භාෂාවෙන්‘ (හයිරෝරේඛනයෙන්) ද, ‘ලේඛන භාෂාවෙන්’ (ඊජිප්තු ව්‍යවහාර භාෂාවෙන්* ද, ‘ග‍්‍රීකයන්ගේ භාෂාවෙන්’ ද සකස් කරන ලද පිටපත් සෑම දේවස්ථානයක ම පිහිටුවිය යුතු බව සඳහන් කරමිනි. මෙකී භාෂාත‍්‍රය එකල ටොලමියානු රාජ්‍යයේ නිල භාෂාවන් විය. 

මහජනතාව මත සාධනීය පාලනයක් පවත්වාගැනීමේ දී පූජක වර්ගයාගේ ප‍්‍රසාදය හා අනුග‍්‍රහය ආරක්ෂා කර ගැනීම ටොලමිවරුන් හට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් විය. රජු අභිෂේකය ලැබූ මෙම්ෆිස් හි ප‍්‍රධාන පූජක වරුන් විශේෂයෙන් ම වැදගත් විය. ඒ, ඔවුන් එවක වූ ඉහළම ආගමික අධිකාරිය වූ බැවිනු ත්, ඔවුන් රජධානිය පුරා සිය බලපෑම පතුරවාගෙන සිටි බැවිනුත් ය.  ටොලමිවරුන්ගේ පාලන කේන්ද්‍රය පැවති ඇලෙක්සැන්ඩි‍්‍රයාවේ දී නොව, පුරාණ ඊජිප්තුවේ අගනුවර වූ මෙම්ෆිස් හි දී මෙම නියෝගය නිකුත් කරවීමෙන්, පූජකවරුන් ගේ ක‍්‍රියාකාරී සහයෝගය දිනා ගැනීමට ළාබාල රජු කෙතරම් උත්සුක වීද යන්න පැහැදිළි වේ. එහෙයින්, මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු විසින් යටත් කරගත්තාට පසු ඊජිප්තු රජය ග‍්‍රීක භාෂාවෙන් නිල කටයුතු කරන්නට වූ නමුත්, මෙම්ෆිස් පුවරු ලිපිය ත්, ඊට කලින් නිකුත් කරන ලද නියෝග දෙකත් ඊජිප්තු භාෂා වලින් යුත් පිටපත් ද ඇතුළත් කර සකස් කර ඇත. එමඟින්, උගත් පූජක ප‍්‍රජාව හරහා මහජනතාව ගේ අනුකූලතාවය අපේක්ෂා කර තිබේ. 

රොසෙට්ටා පාෂාණයේ සටහන් ව ඇති පිටපත් තුනෙහි සුළු සුළු වෙනස්කම් පවතින හෙයිනුත්, පුරාණ භාෂාවන් පිළිබඳ නූතන අවබෝධය තවමත් දියුණු වෙමින් පවතින නිසාත්, මෙහි නියත පරිවර්තනයක් තවමත් ඉදිරිපත් වී නැත. ආර්. එස්. සිම්සන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද, ඊජිප්තු ව්‍යවහාර බසින් යුතු පිටපතෙහි යාවත්කාලීන ඉංග‍්‍රීසි පරිවර්තනයක් බි‍්‍රතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ වෙබ් අඩවියේ දක්වා තිබේ. එඞ්වින් ආර්. බෙවන් (Edwyn R. Bevan) විසින් සිය ‘ටොලමි පෙළපත’ (The House of Ptolemy)  (1927) නම් පොතෙහි ඇතුළත් කරන ලද සම්පූර්ණ පරිවර්තනය සමඟ සැසැඳිය හැක. එය ග‍්‍රීක පිටපත මත පදනම් ව ඇති අතර, ඊජිප්තියානු පිටපත් දෙක සමඟ එහි දැක්වන වෙනස්කම් පාද සටහන් මඟින් දක්වා ඇත. බෙවන් මහතාගේ පරිවර්තනය ආරම්භ කෙරෙන්නේ (සංක්ෂිප්තව) මෙසේ ය. 

‘සිය පියාණන්ගෙන් රාජකීයත්වය උරුම කරගත්, කිරීටවල ස්වාමියා වන, කීර්තිමත්, මිසර රාජ්‍යය තහවුරු ලෙස පිහිටවූ, දෙවියන් වෙත සැදැහැවත්, තම සතුරන් ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ, මනුෂ්‍යයන්ගේ ශිෂ්ඨ දිවිපෙවෙත නැවත ගොඩනැංවූ, වසර තිහක් පුරා පවත්වන ලද භෝජන සංග‍්‍රයන් ගේ ස්වාමියා වූ ද, මහා හෙෆයිස්ටස් හට සම, සූර්යයා වැනි රජෙකු වන, ඉහළ සහ පහළ ප‍්‍රදේශයන් හි රජු වන, ෆිලොපාටර් දෙවිවරුන් ගේ සුජාත පුතණුවන් වන, හෙෆයිස්ටස් විසින් අනුමත කරන ලද, සූර්යයා විසින් විජයග‍්‍රහණය ට පමුණුවන ලද, සීයස් ගේ ජීවමාන පිළිරුව වන, සූර්යයා ගේ පුත‍්‍රයා වන, ප්ටාහ් ගේ ආදරයට ලක් වන, සදාකාලික ටොලමි නමැති, ළාබාල තැනැත්තාගේ රාජ්‍ය කාලයෙන් නව වන වර්ෂයේ දී, ඇලෙක්සැන්ඩර් ගේ පූජකයා වූ, ඒටස්ගේ පුත් ඒටස් ....

‘නම් නායක පූජකවරයා ද, දිවැසිවරුන් ද, දෙවියන්ගේ වස්ත‍්‍ර සැකසීම සඳහා ඇතුළු දේවාලයන් ට පිවිසෙන්නන් ද, පියාපත් දරන්නන් ද, පූජනීය ලේකම් වරුන් ද, අනෙකුත් සියළුම පූජකවරුන් ද ... මෙම්ෆිස් හි දේවස්ථානයේ රැස් වී මෙම දින, මෙසේ ප‍්‍රකාශයට පත් කරන ලදි,
ප්ටාහ් ගේ ආදරයට පත්, එපිෆානිස් යුකාරිස්ටස් (Epiphanes Eucharistos) දෙවියන් වන, ටොලමි රජ සහ ආර්සිනෝ බිසව හෙවත් ෆිලොපාටර් දෙවිවරුන්ගේ පුත‍්‍රයා වන, සදාකාලික ටොලමි රජු, සිය රාජ්‍ය පාලන කාලය තුළ මිනිසුන් සහ සෙසු සියල්ලන් සමෘද්ධිමත් වන සේ, දේවස්ථානයන් සහ ඒවායේ වසන්නන් හට ද, සිය යටත් වැසියන් හට ද, මහත් අර්ථලාභ සළස්වා, දෙවියෙකු සහ දෙවඟනකගෙන් සුජාත දෙවියෙකු වන හෙයින් ද (අයිසිස් ගේ සහ ඔසයිරිස් ගේ පුත‍්‍රයා වන, සිය පියා වන ඔසයිරිස් ගේ පළිය ගත් හෝරස් මෙන්), දයාභරිත ලෙස දෙවිවරුන් වෙත හැරෙමින්, දේවස්ථානයන් හට මුදලින් සහ ධාන්‍යයෙන් ආදායම් පිළිගන්වා, මිසරය සමෘද්ධිමත් කරනු වස් බොහෝ වියදම් දරා, දේවස්ථාන පිහිටුවා, ස්වකීය සියළුම ක‍්‍රියාමාර්ගයන් අතින් ත්‍යාගශීලී වෙමින්, ඊජිප්තුවෙන් තමන් හට ලැබෙන අයබදු ආදායම් සමහරක් මුළුමණින්ම කපා හැර, අනෙක් බදු සැහැල්ලූ කරන ලදින්, ...

‘ප්ටාහ් ගේ ආදරයට පාත‍්‍ර වූ, ... සදාකාලික ටොලමි රජු හට හිමි ගෞරවණීයත්වය වඩා ඉහළ නැංවීම ද,    මනා යැයි රාජ්‍යයේ සියළුම දේවස්ථානයන් හි පූජකවරුන් හට පෙනීගියේය. ප්ටාහ් ගේ ආදරයට පාත‍්‍ර වූ, එපිෆානිස් යුකාරිස්ටස් දෙවියන් වන සදාකාළික ටොලමි රජු වෙනුවෙන් රාජ්‍යයේ සෑම දේවස්ථානයක ම තොත් ගේ පළමු දිනයේ සිට සිවු දිනක් පුරා භෝජන සංග‍්‍රහයක් වාර්ෂිකව පැවැත්වීමත්, ඒවායේ දී ඔවුන් මල්දම් පැළඳීම ත්, බිළි පූජා පැවැත්වීම ත්, අනෙකුත් සුපුරුදු ගෞරවාචාරයන් පැවැත්වීම ත්, සිදුකෙරෙනු ඇත. පූජකවරුන් ඔවුන් විසින් මෙහෙ කරනු ලබන දෙවි වරුන් ගේ නාමයන් ට අමතරව එපිෆානිස් යුකාරිස්ටස් දෙවියන් ගේ ද පූජකවරුන් ලෙස හැඳින්වෙනු ඇත. එසේම, ඔහුගේ (ටොලමි රජුගේ) පූජක වරය සියළුම චාරිත‍්‍රානුකූල ලියවිලි වලට ඇතුළත් කෙරෙන අතර, පෞද්ගලික තැනැත්තන් හටද, සාම්ප‍්‍රදායික ගෞරවාචාරයන් පවත්වාගනිමින්, ඉහත කී දේවස්ථානයේ දී ත්, ඔවුන්ගේ නිවෙස් තුළ ත්, මාසිකව සහ වාර්ෂිකව භෝජන සංග‍්‍රහය පැවැත්වීමට අවසර ලැබේ. එයින් මිසරයේ මිනිස්සු නීතියට අනුකූලව, රජු වන එපිෆානිස් යුකාරිස්ටස් දෙවියන් ගේ ගෞරවනීයත්වය ඉහළ නැංවූ බව සියල්ලන්ටම දැනගත හැකි වනු ඇත...’’ 

මෙම පුවරු ලිපිය, එය හමුවූ රාෂිඞ් (රොසෙට්ටා) හි ප‍්‍රභවය නොවූ බව ඉතා පැහැදිළි ය. එය නිමවන ලද්දේ වඩා ත් රට ඇතුළට වන්නට පිහිටි දේවස්ථානයක (බොහෝදුරට සායිස් (Sais) නම් රාජකීය නගරයේ) දී බව පිළිගැනේ. පළමු වන තියඩෝසියස් (Theodosius I) නම් නැගෙනහිර රෝමක අධිරාජ්‍යයා විසින් ක‍්‍රිස්තියානි නොවන සියළුම වන්දනීය දේවස්ථාන වසා දමන ලෙසට කරන ලද නියෝගය මත, මෙම පුවරුව අයත් ව තිබූ දේවස්ථානය ද ක‍්‍රි. ව. 392 දී පමණ වසා දැමෙන්නට ඇත. එක්තරා අවස්ථාවක මුල් පුවරු ලිපිය බිඳී ගිය අතර, එහි විශාලතම කොටස දැනට අප දන්නා රොසෙට්ටා පාෂාණය බවට පත්වී ඉතිරි වී තිබේ. පසුකාලීනව පුරාණ මිසර දේවස්ථාන, නව ඉදිකිරීම් සඳහා පාෂාණ ආකර ලෙස භාවිතා වූ අතර, රොසෙට්ටා පාෂාණය ද මේ ආකාරයට ම නැවත යොදාගැනෙන්න ට ඇත. පසුව එය මාම්ලූක් සුල්තාන් වරයෙකු වූ කයිට්බායි (1416/18 - 1496) (Qaitbay) විසින් නයිල් නදියේ බොල්බිටයින් ශාඛාව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රාෂිඞ් හි ගොඩනැංවුනුු බළකොටුවේ අඩිතාලම ඉදිකිරීමේදී යොදාගන්නා ලදි. එම පුවරුව නැවත සොයාගන්නා තෙක්, අඩුම තරමින් තවත් සියවස් තුනක් වත් එහි පවතින්නට ඇත. 

මෙම මෙම්ෆිස් නියෝගය ම ඇතුළත් තවත් අභිලේඛන දෙකක්, රොසෙට්ටා පාෂාණය සොයාගැනීමෙන් පසුව හමු වී තිබේ. නුබයිරා (Nubayrah) පුවරුව සහ ෆිලේ (Philae) හි දේවස්ථානයෙන් හමුවූ ලිපිය යනු ඒ දෙක යි. රොසෙට්ටා පාෂාණය මෙන් නොව, මේවායේ හයිරෝරේඛිත පිටපත සාපේක්ෂව හොඳින් සුරැකී තිබේ. එහෙයින්, ඒවා සොයාගැනීමට බොහෝ කලකට පෙර රොසෙට්ටා ලිපිය පරිවර්තනය කර තිබුණ ද, වෝලිස් බජ් (Wallis Budge) වැනි පසුකාලීන ඊජිප්තුවේදීහු රොසෙට්ටා පාෂාණයේ හයිරෝරේඛිත කොටසෙහි හාණි වූ කොටස නැවත ගොඩනැංවීමට මෙකී අනෙක් අභිලේඛණ භාවිතා කළ හ. 

රොසෙට්ටා පාෂාණය පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සොයාගැනීමෙන් පසු විස්තරය මීළඟ කොටසින් බලාපොරොත්තුවන්න...

ඩ්‍රැකියා ගේ ඔපිස් කතා...

පාලුවටත් එක්ක වැඩිය හිතන් නැතුව ලියන්ඩ පුළුවං දෙයක් ගැන  ලියන්ඩ හිතුවා.

කලිං බොහොම උද්යෝගිමත්ව ලියපු කීප දෙනෙක් දැං ලියන් නැතුව ඉන්න බව දකින්ඩ ලැබුණා. අැත්තටම බොහොම කණගාටුදායක දෙයක් ඒ්ක නං... මොකද මාත් අැතුළුව බොහොම දෙනෙක් අඩු ගාන‍ෙ අකුරක් හරි උකහා ගත්තෙ ඔයගොල්ලං ලියපු බ්ලොග් වලිං...

https://s3.amazonaws.com/lowres.cartoonstock.com/
social-issues-social_service-budget_cut-government_
spending-unrealistic-targets-forn2560_low.jpg

ගොඩක් දෙනා දන්න හැටියට මං රජයේ සේවකය‍ෙක්... ඒ්ක සුද්දා අැති කරපු සේවයක් නිසා මං කැමතියි ඒ්කෙ ඉංගිරිස් නම ට. මොකද, ඉංගිරිසි නමේ හැටියට නං මං රජයේ සේවකයෙක් නෙමෙයි, "මහජන  සේවකයෙක්" (පබ්ලික් සර්වන්ට් කියන්නෙ මහජන සේවකයට)

මං අාණ්ඩුවෙ රස්සාවට ගියපු පළවෙනිම කන්තෝරුවට ටික කාලෙකිං මාරු වෙලා අාව ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශෙ ඉඳං, තීෆ් චීෆ් එකවුන්ටන්ට් කෙනෙක්. උන්දැ ගැන නං කියන්ඩ කතා එමටයි. එකක් කියන්නං අෑ...

දවසක් ලිවුමක් අාව ජරාධිපති ජනාධිපති (මහින්ද රාජපක්ෂ හිටියෙ ඒ කාලෙ) එක්ක රැස්වීමකට එන්ඩය කියල අමාත්‍යාංශ ලේකම්ට... උන්නැහැ තනියම යන්ඩ අදි මදි කරල, තීෆ් චීෆ් එකවුන්ටන්ට් ටත් යං කිව්ව. ඉතිං උන්දැ ආපහු බ්‍රාන්ච් එකට ඇවිත්, ඩෙඟා නටන්ඩ ගත්ත, “ප්‍රසිඩන්ට් එක්ක මීටිං එකක්“ කියල... තියෙන තරං ෆයිල් ගෙන්නගෙන එව්ව ගැන ක්ලාක්ල ගෙං ප්‍රශ්න අහන්ඩයි... එව්වයෙ පිටු කොඩි කරන්ඩයි... පරණ වෙච්ච කැත ෆයිල් ආපහු හදන්ඩයි... කොහොම හරි සතියක් යනකං අපිට සාමාන්‍ය රාජකාරි කරන්ඩ හම්බුනේ නෑ...

ඉතිං කොහොම හරි ගිහිං ආවයි කියමුකො අර මීටිමට... ඊට පස්සෙ දවස් දෙකක් විතර යනකං අර මීටිමේ උජාරුව අහං ඉන්ඩ සිද්ධ උනා අපේ ඉහළ නිලධාරින්ට.

ඒ අතරෙ මෙහෙම කතාවක් පැතිරුණා...

තීෆ් එකවුන්ටන්ට් කිව්වලු අනික් එකවුන්ටන්ට්ල එක්ක දවල් කන ගමං...,

“මං ගියානෙ ප්‍රසිඩන්ට් එක්ක මීටින්ට එකකට... එතන හැම අමාත්‍යාංශෙකම ලේකම් වරු ඇවිත් හිටිය... සීයකට වැඩියි සෙනඟ. ඒ ඔක්කොම අතරිං මාව අඳුරගත්ත ප්‍රසිඩන්ට්... මං ඉඳගන්ඩත් කලිම්ම ප්‍රසිඩන්ට් මට අතදික්කරල, කෙලිම්ම මට කතා කළා...“

“අනේ ඇත්තද? ප්‍රසිඩන්ට් ඔයාට කතා කළා...? මොකද්ද කිව්වෙ ඉතිං...?“ එකවුන්ටන්ට් මැඩම් කෙනෙක් අහනව ඉතිං...

“කිව්වෙ ද? එතුමා කිව්ව... “විමලසේන, තෝ මෙතෙන්ටත් ආවද? ඩිෆෙන්ස් එකේ ඉද්දිත් මට කිසිම වැඩක් කරගන්ඩ දුන් නෑ තෝ... පලයන්ඩ මයෙ දෑහැට නොපෙනි...! පල ඉතිං කිව්වහම...!! පල යන්ඩ යකෝ...!!!“ කියල එතන තිබ්බ පේපර් වේට් එකෙං මට දමල ගැහුව...“

මං ඊළඟට ගියපු කන්තෝරුවෙ උන්න සිරාම බුලට් එකක්... ලක්ෂ්මන් අයිය... එයා පියන් කෙනෙක්... ඕනෙම කෙනෙක්ට හරියන නම පටබඳින්ඩ දක්ෂය... අපි ගිය අලුතම එතන හිටපු පරිපාලන නිලධාරිය, බ්‍රාන්ච් එකට එනකොටම අරූ ටිකක් හයියෙං කියනව,

“අං පිල්ලෙයාන් එනව...“ කියල.

තව කාලෙකදි සහකාර ලේකම් පාලන සර් කෙනෙක් ආව, ටිකක් මහතයි, ටිකක් තට්ටෙ තියෙන, ගිරා හොට වගේ නහයක් තියෙන ඩයල් එකක්. ඇවිත් සතියක් යන්ඩ කලිං “ලබු ගිරව“ කියල කාඩ් එකක් ගැහුව.

ඊට පස්සෙ ආව දැං ඉන්න පරිපාලන නිලධාරිය. උන්දැ ආව ගමං වෙනස්කං ගොඩක් කළා. ඒකෙං කණ්ෂ්ඨ කාර්යමණ්ඩලයෙ ද්වේෂයට ලක්උනා. ඉතිං කිසිම කණගාටුවක් නැතුව උන්දැට දැම්ම “ජෝන් සීනා“ කියල. ඒ නම කොච්චර දිරෙව්වද කියනව නං, මං පරිපාලන නිලධාරී විභාගෙ පාස් උනාම කීප දෙනෙක් මගෙං ඇහුව, “ඔයත් ජෝන් සීනා විභාගෙ පාස්ලු නේද?“ කියල...

සැරෙයක් අපිට එස්පහ පෙන්නන්ඩ ජෝන් සීනා අපිව එක්කං ගියා දොම්පෙ ප්‍රාදේශීය සභාව බලන්ඩ. ඔපිස්සෙකේ වෑන් එකේ ගියෙ. යන කං සැරිං සැරේ ජෝන කියනව,

“සිංදුවක්වත් කියමු නේද? නිකං මළගෙදරක යනව වගේනෙ නැත්තං...“

ඒ කියල කට ගන්ඩ කලිං කෂ්ටිය පටං ගන්නව,

“...ජෝ...න් සීනා... අපෙ පොඩිඑකාට ගහලා....“ සිංදුව.

ඔයකාලෙ හිටපු අතිරේක ලේකම් පාලන පොඩියි, කෙට්ටුයි, අඟුර වගේ කළුයි. උන්දැට දාපු කාඩ් එක තමා “ග්‍රීස් යකා“

පස්සෙ ග්‍රීස් යකයි ජෝනයි එක්කහුවෙලා බොහොම පොඩි චෝදනාවකට නිදහසට කරුණු අහල, ලක්ෂ්මන් අයියව අමාත්‍යාංශෙකට මාරු කළා...

ඔය ලක්ෂ්මන් අයියට පොඩි ලෙඩක් තිබ්බ... කවුරු හරි ප්‍රශ්නයක් අහන ගමං උන්දැගෙ ඉළේකට ඇඟිල්ලෙං ඇන්නොත් උන්දැ ඇත්තම කියනව...

ගොඩක්ම වෙලාවට එහෙම අහන ප්‍රශ්න තමයි,

“ගෙදර ඉන්නකොට මොකද කරන්නෙ?“

“උදේට කෑවෙ මොනවද?“

“වයිෆ් මොනවද දෑවැද්දට ගෙනාවෙ?“

“අද බතට මොනවද එළවළු?“

“හවස ගෙදර යද්දි මාකට් එකෙං මොනවද ගෙනියන්නෙ?“

ලක්ෂ්මන් අයියත් ජොලි පොර කියන්නෙ, ඔය ප්‍රශ්න වලට හයියෙම්ම උත්තර දෙන්නෙ ගෑණු උදවිය ගොඩක් මැද්දෙ ඇහුවොත්...

දැනට ඇති වගේ... තව ලියන්ඩ කතා මතක් උනොත් තව කොටසක් ලියන්නං ඈ...

කාලිදාස ගෙ කතාවක්

පින්තූරෙ යාහූ සර්ච් එකකිං ගත්තෙ...

අපේ ආදරණීය හිස්ටෝරියන් මිථිල ප්‍රනාන්දු ලියපු පෝස්ටුවක් දැකල මට කතාවක් ලියන්න හිතුන. බොහොම කෙටියෙන් තමා මේක ලියන්න වෙන්නෙ. මං කාලෙකට කලින් මේ කතාව අහල තිබුණට, හරියටම මතක තිබුන් නෑ. ඉතිං මේක ටිකක් පමා වුනා, මොකද හරියටම ශ්ලෝක දෙක හොයාගන්න සිද්ධ වුන නිසා.

කාලිදාස භෝජ රජ්ජුරුවන්ගෙ රාජසභාවෙ හිටපු කවියෙක් නෙව... එයාගෙ කතා කීපයක් මං ලියල තියෙනව කියල මතකයි. මේ එව්ව.

1. “භ“ යන්න
2. කාලිදාසගෙ මරණය සහ ඉඳුවර දෙනෙත්

භෝජ රජු ගැන හොයද්දි විකියෙ එතුමා ගැන තිබුණ ලිපියක් කියවන්න ලැබුණා. ඒ අනුව එයා රජකළේ, ව්‍යවහාර වර්ෂ ක්‍රමයෙන් හෙවත් ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1010 ත් 1055 ත් අතරෙ, මධ්‍ය ඉන්දියාවෙ මාල්ව රාජධානියෙ. එතුමාගේ අගනුවර “ධාරා“ නමින් හැඳින්වුනා. භෝජ රජුගෙ මරණින් පස්සෙ එතුමා වටා බැඳුනු ප්‍රවාද අනුව එයා ජනප්‍රවාදයේ එන වික්‍රමාදිත්‍ය රජුට සමාන වෙනව.

භෝජ රාජසභාවෙ හිටියා නවරත්නයක්... ඒ කියන්නෙ වටිනා මිනිස්සු නව දෙනෙක්. ඒ අය තමයි:

අමරසිම්හ (සංස්කෘත ව්‍යාකරණ වේදියෙක් සහ කවියෙක්)
ධනවන්තරී (ආයුර්වේද වෛද්‍යවරයෙක්)
ඝටකාරපර
කාලිදාස
ක්ෂපනක
ශන්කු
වරාහමිහිර (තාරකා ශාස්ත්‍රඥයෙක්)
වරරුචි (වාග්වේදියෙක් සහ ව්‍යාකරණ වේදියෙක්)
වේතාල-භට්ට (නීති විශාරදයෙක් සහ දේශපාලන වේදියෙක්)

කියන අය. (ඔය වගේ නවරත්නයක් මහා අක්බර් අධිරාජයාගෙ රාජසභාවෙත් හිටිය කියනව.)

ඔයිං කාලිදාස තමයි ලොවෙත් කවියා.

දවසක් භෝජ රජ්ජුරුවන්ට හිතුණ මෙච්චර කවි කියන කාලිදාස මං මළහම මොන වගේ කවියක් කියයිද කියල. එහෙම හිතිල, එක සැරයක් කාලිදාසට අණ කළා,

“දැං කියහං මං මළහම කියන කවිය“ කියල.

කාලිදාස කිව්ව,

“ඒක එහෙම කියන්ඩ බෑ, රජතුමා. නියම හැඟීම පහළ වෙන්නැතුව ඒ වගේ කවියක් කියන්ඩ බෑ“ කියල.

ඒ කිව්වට මොකද කාලිදාසගෙ හිතට හරි මදි. මොකද, රජතුමා කියපු දෙයක් බෑ කියන්ඩ වෙච්ච නිසා. ඒ හින්දා එයා එදාම තමන්ගෙ ගෙදරින් පිටවෙලා, නගරය අතඇරල යන්ඩ ගියා.

දැං ඔන්න දවස් ගාණක් වෙනව, රාජ සභාවට කාලිදාස එන් නැතුව. රජතුමාටත් බොහොම කණගාටුයි. අන්තිමේ රජතුමා වෙස්වළාගෙන ගියා කාලිදාස හොයාගෙන. ඔහොම ගිහිං දවසක් දා රජතුමාට කාලිදාස හම්බුණා අම්බලමක ඉන්නව. රජතුමා වෙස්වළාගෙන ගියාට කාලිදාස වෙස්වළාගෙන ගියෙ නෑනෙ. ඉතිං භෝජ රජතුමා එකෙම්ම අඳුනගත්ත තමංගෙ ප්‍රියතම කවියව. අඳුනගෙන ආගිය කතා එහෙම කතා කරන්න ගත්ත.

කාලිදාස ඇහුව එයාගෙං, ඔයා කොහෙ කෙනෙක්ද කියල.

රජතුමා කිව්ව “මං ධාරා නගරෙං එන්නෙ“ කියල.

“ඇත්තට?“ කාලිදාස බොහොම සතුටු උනා. “දැං කොහොමද අපේ භෝජ රජතුමා එහෙම? හොඳිං ඉන්නවද?“

“අනේ බොහොම කණගාටුයි.“ කපටි රජා උත්තර දුන්න. “රජතුමා මැරුණනෙ...“

කිව්ව විතරයි කාලිදාස ගෙ මූණ මැළවෙලා ගියා.

“අධ්‍ය ධාරා නිරාධාරා - නිරාලම්බා සරස්වතී
පණ්ඩිතා ඛණ්ඩිතා සර්වේ - භෝජ රාජා දිවංගතේ...“

හිටිවනම කාලිදාසට කියවුනා.

ඒකෙ තේරුම තමයි:

ධාරාව (ධාරා නගරය) වියළී ගියා - සරස්වතීට එල්ලෙන්න වැල් නැති උනා - සියළුම පණ්ඩිතයන් කැඩී විසිරී ගියා - භෝජ රජතුමා මියගිය නිසා...

රජතුමා ට උන්හිටි තැන් මතක නැති උනා මේ කවිය අහල. ඇයි? එයා අහගන්න ආසාවෙන් හිටපු කවිය නෙ. ඉතිං එතුමා පැනපු ගමං කාලිදාස බදාගෙන කිව්ව,

“කාලිදාස, උඹ නං දෙයියෙක්. මම තමයි භෝජ රජු. මං අහගන්න ආසාවෙන් හිටපු කවිය තමයි දැං උඹ කිව්වෙ...“

කාලිදාස ගත් කටටම මෙහෙම කිව්ව.

“අධ්‍ය ධාරා සදාධාරා - සදාධාරා සරස්වතී
පණ්ඩිතා මණ්ඩිතා සර්වේ - භෝජ රාජා භුවංගතේ...“

ඒකෙ තේරුම මෙහෙමයි :

“... ධාරාව සදහට ගළයි - සරස්වතිය සසරණ ව සිටියි
පණ්ඩිතයන් සියල්ලම මඩවන - භෝජ රජු තාම පණපිටිං...“

පහළ තියෙන්නෙ භෝජ රජුගෙ ප්‍රතිමාව - ඒක තියෙන්නෙ භෝපාල් නගරයෙ.

පින්තූරෙ විකිපීඩියාවෙන් ගත්තෙ

ලෝකෙට ලොක්කා

ලෝකෙ ලොකුම බලවතා කවුද කියන එක ගැන ගම කතා කීපයක් තියෙනව. ලංකාවෙත් එකක් තියෙනව, ඒක මට හරියටම නිවැරදිව ලියන්ඩ මතක නෑ. ඒකට ගොඩක් සමානයි බුරුම ජනකතාව. ඒක තමයි ඔය පහලිං තියෙන්නෙ.

මී පවුලක හරිම හැඩ වැඩ මී කෙල්ලෙක් උන්න. ඈට කල වයස හරි ගිය තැන, ඇගෙ දෙමව්පියො කල්පනා කළා ලේකෙ ඉන්න බලවත්ම කෙනාට ඈ කසාද බන්දල දෙන්ඩ. කල්පනා කරල ගියා ඉර හම්බෙන්ඩ.

ඉර කැමති උනා මී පැටික්කි කසාද බඳින්ඩ.

“ඔහේ නේද ලෝකෙ ලොකුම බලවතා?“ මී අම්ම ඇහුව.

ඉර ඔළුව දෙපැත්තට වැනුව.

“වැහි වළාකුළ මටත් වඩා බලවත්. එයා ඉන්නකොට අහසෙ, මාව වැහිල යනව“ ඉර කිව්ව.

ඒ ගමන මී දෙමව්පියො ගියා වැහි වළාකුළ හොයාගෙන

“මාත් නෙමෙයි බලවත්ම“ වැහි වළාකුළත් කිව්ව. “හුළඟ ආවම මාව ගහගෙන යනව“

ඒගමන මී පවුල හුළඟ ගාවට ගියා.

“කණ්ඩිය මගෙ ගමන වළක්වනව.“ හුළඟ කිව්ව “මං කොච්චර සැරට හැමුවත් කණ්ඩිය පෙරළන්ඩ බෑ. ඉතිං කණ්ඩිය තමා බලවත්ම“

කණ්ඩියත් කිව්වනෙ එයා නෙමෙයි බලවත් කියල.

“හරක අඟ අතුල්ලනකොට මාව කැඩෙනවනෙ. පේන විදිහට හරක තමා ලෝකෙ බලවත්ම“

http://www.washingtonindependentreviewofbooks.com
/assets/uploads/trump_1.jpg

ඉතිං මී ජෝඩුව දුවත් ඉස්සර කොරං ගියා හරක හොයාගෙන. 

හරකත් කියන විදිහට එයා නෙමෙයි බලවතා. නාස්ලණුවලු. ඒකට ඕනෙ විදිහටලු හරක වැඩ කරන්නෙ.

ඉතිං මී දෙමාල්ලො නාස් ලණුවෙං ඇහුව දුව බඳින්ඩ කැමතිද කියල.

“මාත් නෙමෙයි බලවතා“ නාස්ලණුවත් කිව්ව. “මී තඩියෙක් ඉන්නව මාව කපල දාන්ඩ බලාගෙන.“

ඒ ගමන මී දෙමාල්ලො අර නාස්ලණුව කපල දාන්ඩ එන මී තඩිය ලෝකෙ ලොකුම බලවතා කියල තේරුං අරං, තමුංගෙ මී පැටික්කි ඌට බන්දල දුන්න.

ලොකෙ බලවතා ගැන බෙලරුස් කතාවක් තියෙනව. මට මතකයි එකපාරක් අපි පොඩි කාලෙ ටීවී එකේ ගියා මේ කතාව.

https://images-na.ssl-images-amazon.com
/images/I/61D6Ai34y6L.jpg

දවසක් ගල් කඩන්නෙක් ගලක් කඩ කඩ ඉන්නකොට (ගල් කඩන්න වෙන මොනව කඩන්ඩද ගලක් මිසක්) මිනිස්සු වගෙයක් වැඩ අතඅැරල දුවනව දැක්ක. ගල්කඩන්නත් ගියා මොකද්ද බලන්ඩ. බැලින්නං, රටේ රජතුමා යනව ඇතෙක් පිටේ. පාර අයිනෙ ඉන්න මිනිස්සු ඇතාට ඉඩ දීල කාණුවට බහිනව. පාත් වෙලා වඳිනව, පාවඩ එළන්ඩත් ලෑස්තිය...

ගල් කඩන්නටත් හිතුණ “මං අර ඇතා උනානං... මාත් මිනිස්සුංගෙං ගරු සත්කාර ලබනවනෙ“ කියල.

ඒ හිතනවත් එක්කම ගල් කඩන්න රජුගෙ ඇතා උනා. මිනිස්සු එයාට ගරු කළා. ඒත් එකපාරටම, රජා ඇතා පිටේ ඉඳං තේ එකක් බොන්ඩ ගිහිං උණු තේ හැළුන ඇතා පිටේ.

“ඇතෙක් උනාට වැඩක් ඇතෑ...“ ගල් කඩන්නට හිතුණ. “ඊට හොඳයි ඇතා පිටේ යන රජා උනානං.“

එතකොටම ගල්කඩන්නා රජ්ජුරුවො උනා. ගල් රජ්ජුරුවො ඉතිං ඔහොම ඇතා පිටේ දිගටම ගියා. යනකොට ඉර තදිං පායන්ඩ ගත්තා. රජ්ජුරුවන්ට ඉහිං කණිං දාඩිය වැක්කෙරෙන්ඩ ගත්තා.

“ඉර රජාට වඩා බලවත්නෙ“ ගල්කඩන්නට හිතුණා “මීට හොඳයි මං ඉර උනානං“

ඉතිං ගල් කඩන්නා ඉර උනා. ගල් ඉර තදේට පායන්ඩ ගත්ත, තමුංගෙ බලය පෙන්නන්ඩ. අන්තිමේ තද කළු වැහි වළාකුළක් එනකංම ගල් ඉර දන් නෑ මොකද වෙන්නෙ කියල.

වැහි වළාකුළෙං ඉර වහගත්ත. “ඉර වෙලා වැඩක් නෑ නෙ“ ගල් කඩන්නට තේරුණා. “වැහි වළාකුළ ඊට වඩා බලවත්නෙ. වෙනවනං වැහිවළාකුළ තමයි වෙන්ඩ ඕනෙ“

එහෙම හිතෙනවත් එක්කම ගල් කඩන්නා වැහිවළාකුළක් උනා. එයා වැහැල වැහැල වැහැල, ගංවතුරක් එන්ඩම වැස්සා.

එතකොටම කොහෙද ඉඳං ආපු තද හුළඟකට වළාකුළ ගහගෙන යන්ඩ ගත්ත.

“හුළඟ තමයි බලවත්ම. හුළඟ වෙන්ඩ ඇත්තං මට...“ ගල් කඩන්න එහෙම හිතුව. ඒත් එක්කම ගල් කඩන්නා හුළඟක් වෙලා ශිහාන් මිහිරංග වගේ තදේට හමන්ඩ ගත්තා.

ඒ හුළඟට අහුවෙච්ච හැම එකක්ම උඩ ගිහිං කැරකිලා, ඈතට විසි උනා. එකක් ඇරෙන්ඩ. 

ඒ තමයි ගල් කන්ද.

හුළඟ කොච්චර සැර දැම්මත් ගල් කන්ද නෙමෙයි එක අඟලක් හෙල්ලුනේ.

“යකෝ... හුළඟ වෙලා වැඩක් නෑනෙ. ගල්කන්දනෙ වැඩ්ඩා... මාත් ගල් කන්ද වෙන්ඩ ඕනෙ.“ ගල් කඩන්නා එහෙම හිතුව විතරයි එයා මහ ගල් පරුවතයක් උනා.

උනා විතරයි මිනිහෙක් ඇවිත් ගල කඩන්ඩ ගත්ත.

“මේක මාර වැඩක්නෙ. එතකොට ගල්කඩන්නද ලෝකෙ ඉන්න බලවත්ම මිනිහ? මාත් ගල් කඩන්නෙක් වෙන්ඩ ඕනෙ“

ඉතිං ගල් කඩන්නා අයෙම ගල් කඩන්නා බවට පත් වුනා. එයා තේරුං ගත්ත, ලෝකෙ ඉන්න බලවත්ම කෙනා තමයි, වෙහෙසිලා වැඩකරන මනුස්සයා කියල.

ඒ ඔක්කොමත් හරි. යථාර්ථවාදීම කතාව තියෙන්නෙ අප්‍රිකානු ජනකතා අතරෙ.

බළලා කොහොමද ගෙදරට හීලෑ උනේ කියන එක තමයි ඒකෙං පැහැදිලි කරන්නෙ.

කැලේ හිටපු බළලා දවසක් තීරණය කළා, බලවත්ම සතා එක්ක යාළු වෙන්ඩ. එහෙම හිතල සිංහයා ගාවට ගිහිං, එයත් එක්ක යාළු උනා. දැං ඉතිං දඩයමේ එහෙම යන්නෙ බළලා, සිංහයත් එක්කමයි.

දවසක් සිංහයා ඇතෙක්ගෙ පිටට පැන්නා. ඇතා සිංහය පනිනවත් එක්කම දළ දෙක දික් කළා. සිංහය ඒ දළදෙකේ ඇනිලා මළා.

දැං ඉතිං බළලා ඇතා එක්කමයි ගමන බිමන. ඇයි ඉතිං ඇතා සිංහයටත් වඩා බලවත් නෙ.

අනේ ඉතිං වැඩි දවසක් යන්ඩ උනේ නෑ, දඩයක්කාරයෙක් ඇවිත් වෙඩිතියල ඇතා මැරුවා.

ඉතිං මිනිහා තමයි ලෝකෙ බලවතා කියල හිතල බළලා දඩයක්කාරයත් එක්ක ගෙදර ආව. 

ඒ එනකොට දඩයක්කාරයගෙ මායිය හොඳටම ආවේස වෙලා. දඩයක්කාරයට බැණල බැණල, උන්දැව එළියට දාල දොර වැහුව.

“අඩේ බැලින්නං මිනිහ නෙමෙයිනෙ ලෝකෙ බලවතා, ගෑණිනෙ“ කියල තේරුං ගත්ත බළලා, එදා ඉඳං ගෙදර ගෑණු මනුස්සය පස්සෙංම වැටුණ...

http://pet.nifty.com/cms_image/pet/column
/140105000054/139019546915558_1s.jpg

ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු සහ බටගම

ඉස්කෝලෙ මහත්තුරුංගෙ සමාජ පසුබිම සහ රසකතා ටිකකුත් ඒ ලිපිය ලියද්දි මතුවෙච්ච කයිකතන්දර ගැනත් මුල් ලිපි දෙකක සඳහන්. එව්ව ලියල හිටං සෑහෙන කාලෙයක් යනකං මොකවත් ලියන්ඩ බැරි උනා. ඒකට හේතු කීපයක්: මයෙ බ්ලොග් එක ඕපන් කරල තප්පර ගානකිං පස්සෙ වෙන කොහෙද මංද පිටුවකට රීඩිරෙක්ට් වෙන්ඩ පටං අරං තිබ්බ. ඒක හදාගන්ඩ මං විදේශාධාරත් පැතුව. හරි ගියෙ නෑ. මේ ඊයෙ පෙරේද හදිස්සියෙ අපේ ගෙදර කඩා වැදුන සිරිබිරිස් එක්ක අටම. අටං මට කියපු ක්‍රමයක් අත්හදා බලන්ඩ ගිහිං ඕං කොහොම හරි දැනට නං බ්ලොග් එක ස්ථාවර මට්ටමක තියෙනව.

අටමව ඇදං අපේ ගේ හොයාගෙන ආව සිරිබිරිස් මට මසුරං කෝටියකටත් වඩා වටින පොත් දෙකක් තෑගි කරල, “දිගටම ලියපං...!“ කියල කිව්ව. ඉතිං ඒකෙං බ්ලොග් එක ලියන්ඩ මගඇරිච්ච තවත් හේතුවක් නැති වෙලා ගියා.

නොලියන්ඩ තව හේතුවක් උනේ, අපේ කන්තෝරු කාමර ටික කඩල අලුතිං පාටිෂන් කරන එක. ඒ වැඩේ රාජ්‍ය ඉංජිනේරු සංස්ථාවෙ ඉබ්බන්ට බාර දීල නිසා, මාස ගාණක් තිස්සෙ කම්පියුටරයක් නැති පාලු කාමරේක, බෝනික්කෙක් වගේ මැඩම් කෙනෙක් එක්ක රාජකාරි කරන්ඩ වෙලා තිබීම. අනික් හේතුව තමයි, මගෙ රාජකාරි ජීවිතේ ලොකුම ටාගට් එක වුන එක්තරා විභාගෙකට ලෑස්ති වීම. ඉතිං තියෙන එක තප්පරේ උනත් ඒ විභාගෙට පාඩං කරන්ඩ වැය කරන තත්ත්වයක් තමා මේ දවස් වල තියෙන්නෙ.

කොහොම හරි, ඕං ආපහු ඉස්කෝලෙ මහත්තුරුංගෙ කතා...

දවසක් ඉස්කෝලෙ මහත්තේක්, පොල් ගෙඩ්ඩක් කඩාගන්ඩ කියල, වත්ත පහලට ගියා. ගිහිං පොල් ගහ යටට ගිහාමයි මතක් උනේ ගහට නගින්ඩ වලල්ලක් ඕනෙ නේද කියල. ඉතිං ආපහු ගෙදර යන්ඩයැ? වටපිට බලද්දි, ළග ගහක දිගේලි කරල ඉන්නව එළදෙන. ඉස්කෝලෙ මහත්තැන්ට ආව මරු අයිඩියා එකක්. උන්දැ ටක් ගාල එළදෙනගෙ කඹේ ලෙහා ගත්ත. ඒකෙන් හදාගත්ත වළල්ලක්. අනික් කොනේ එළදෙන ඉද්දිම උන්දැ වළල්ල දෙපයෙ දාගෙන නැග්ග ගහට. 

ගහට නැගල කඩන්ඩ උනේ එක පොල් ගෙඩියයි. ඒ ගෙඩිය වැටිච්ච සද්දෙට එළදෙන බය උනා.

එක පොල් ගෙඩියක් වැටෙන සද්දෙ නං කුස්සියෙ හිටිය හාමිනේට ඇහුන. ඊට පස්සෙ පොල් වල්ලම වැටෙන සද්දෙ තමා ඇහුනෙ. උන්දැ පොල් ටික දාගෙන එන්ඩ ගෝණියකුත් අරං යනකොට, පොල් ගහ ගාව තිබ්බෙ එක පොල් ගෙඩියයි. තව ටිකක් විපරං කරනකොට දැක්කෙ, වත්තෙ කෙරෝලෙ වැතිරිල ඉන්නව ඉස්කෝලෙ මහත්තෙය පිටයි බඩයි බරු ගහගෙන, එළදෙනගෙ ලණුවෙ කෙරෝල තාමත් උන්දැගෙ දෙපයෙ වෙළාගෙන...

තව දවසක් ඉස්කෝලෙ මහත්තේක්ගෙ කුඹුරෙ ගොයං පෑගිල්ල තිබ්බ. ඒ කාලෙ ඉතිං උදේ වරුවෙ ගොයං කපනව, හවස් වරුවෙ ගොයං ටික එක් - එක්කෙනා ඔළුව උඩ තියාගෙන කමතට අදිනව, ඒකට කියන්නෙ උප්පිඩි අදිනව කියල. රෑ තිස්සෙ හරකුන්ගෙන් කොළ මඩවනව. ඔය වැඩේට හොඳ පාළොස්වක කිට්ටු කරල. මොකද හඳපානෙ කරන්ඩ ඇහැකි. ඒත් මෙදා පොටේ අමාවක කිට්ටු කරල තිබ්බෙ.

ඉස්කෝල මහත්තෙය ගෙනාව හරිකේන් ලන්තෑරුමක්. ඒක කමත අයිනෙ තිබ්බ උණ ගහක (fever tree) මුදුනෙ ගැට ගහන්ඩයි උන්නැහැගෙ අදහස. එතකොට මුළු කමතම එළිය වෙයි...

http://2.bp.blogspot.com/_2vTmvABMLcY/
TJtuAvbSE_I/AAAAAAAAAYU/JwHkPN42zDU/
s1600/Lantern_Part3_22X15_100dpi.jpg
ඉතිං එයාගෙ උපදෙස් පරිදි, ඉළංදාරි ටික ගල් මාට්ටුවක් දැම්ම උසම උණගහේ මුදුනට. දාල, කට්ටියම එකතු වෙලා ගල් මාට්ටුවෙ ලණුවෙං ඇදල ඇදල, උණ ගහ පාත් කරගත්ත. ඉස්කෝලෙ මහත්තය, තමුංම එල්ලුව ලන්තෑරුම උණ ගහේ කරටියෙ. 

“හා දැං අතෑරපල්ල ළමයිනේ...“ කිව්ව විතරයි,

උණ ගහ එක පාරටම කෙළිං උනා, සීංංංංංංංං ගාගෙන ලන්තෑරුම උඩිං ගියා...

“මළ කෙළියයි...“ ඉස්කෝලෙ මහත්තෙයට කියවුනා. දැං කොහොමද කළුවරේ ලන්තෑරුම වැටිච්ච තැන හොයාගන්නෙ?

කල්පනා කරනකොට ඉස්කෝලෙ මහත්තෙයට තව මසුරං අයිඩියා එකක් ආව.

“ඔය උණ ගහ ආපහු පාත් කරපල්ල...“

ඉළංදාරි ටික ආපහු අර ළණුවෙ කොණෙං අල්ලල ඇදල උණ ගහ පාත් කළා. ඉස්කෝලෙ මහත්තෙය ගියා උණ ගහේ කරටිය ගාවට. ගිහිං කිව්ව,

“මං දැං මයෙ ගිරේ, මේ උණ කරටියෙං තියනව. මං අතැරපල්ල කියනකොට, අර ඉස්සෙල්ල වගේම එකපාරට උණ ගහ අතෑරපල්ල, එතකොට, මේ ගිරේ ගිහිං වැටෙන්නෙ අර ලන්තෑරුම වැටිච්ච තැනටමයි. ගිරේ ළන්තෑරුමේ වැදෙන සද්දෙං අපිට දෙකම හොයාගන්ඩැහැකි....“

කලිං වගේම, ගිරෙත් සීංංංංංංංං ගාගෙන උඩිං ගියා විතරයි කවුරුත් දැක්කෙ.

“ඊට පස්සෙ ගුරාවත් උණගහේ නග්ගල ඇරියද දන්නෑ, ගිහිං ලන්තෑරුමයි ගිරෙයි දෙකම හොයාගෙන වරෙං කියල...“ කියල, ඔය කතාව අපිට කියපු එකාට සෝබනෙය (මයෙ අතිජාත යාළුවෙකි - අර සිරිමහත්තෙයට පහක් දැම්මෙ, ආං ඌ...) කිව්ව.

මේ ලන්තෑරුමේ කතාව සිද්ද උනේ බටගමයි කියල, මගෙ බටගම යාළුවෙක් කිව්ව. ඌ මතක් උන වෙලේ බටගම ගැනත් කතා ටිකක් ඔළුවට ආව.

දවසක් බටගම පවුලක්, කකුළුවො ටිකක් ගෙනත් උයන්ඩ. උං ටික උයන්ඩ ගන්නකොටම, අල්ලපු ගෙදර වලියක් ගිහිං. ඉතිං මුං ටික, කකුළුවො ටික පෙට්ටියකට දාල, වලිය නරඹන්ඩ ගිහිං. ආපහු ඇවිත් බලනකොට කකුළුවො ටික නෑ. උං ටික පෙට්ටියෙං බැහැල යන්ඩ ගිහිං.

ඉතිං ගෙදර මනුස්සයයි, පුතයි ගිහිං ඉන්නවලු බටගම හංදියෙ. 

“කොහෙං ගියත්, ආපහු මීගමුවට යන්ඩ, හංදිය හරහ යන්ඩ එපැයි. ආදෙංකො ඔය කකුලුවො ටික...!“ කිය කියා ඉන්නවලු දෙන්නත් එක්ක.

තව දවසක් බටගම පල්ලියෙ කොඩි ගහ ඉස්සුවලු කට්ටිය එකතු වෙලා, හතර අතිං ලනු දාල නෙ ඔය කොඩි ගහ උස්සන්නෙ...

කොහොම හරි මිනිස්සු ටික සෑහෙන්ඩ මහන්සි වෙලා අන්තිමේ කොඩි ගහ කෙළිං වෙච්ච ගමංම, සන්තෝසෙ වැඩි කමට කෂ්ඨිය ලණු ටික අතෑරල අප්පුඩි ගහන්ඩයි විසිල් ගහන්ඩයි ගත්තලු.

බටගම උදවිය පොල් කඩන්නෙ කෙක්කෙං. හැබැයි බිම ඉඳල පැහිච්ච පොල් වල්ල තෝරගන්ඩ දන් නෑ. ඉතිං කරන්නෙ, එකෙක් ලොකු රෙදි පටියක් අරං ගහට නගිනව. නැගල, පොල් ගෙඩි හොල්ලල බලල, පැහිච්ච වල්ල තොරගන්නව. පැහිච්ච වල්ලෙ බූ නැට්ටෙ රෙදි පටිය ගැටගහනව, පහළට පේන්ඩ. ඊට පස්සෙ ගහෙං බහිනව. දැං බිම ඉඳං නියම පොල් වල්ල කෙක්කෙං කැඩුවහැකි.

පුවක් කඩන්නෙ නං එහෙම නෙමෙයි. එකෙක් දිග ලණුවක් අරං ගහට නගිනව. ලණුව ගහේ කරටියට ආසන්නයෙ ගැට ගහනව. පස්සෙ බිමට බැහැල, කට්ටිය එකතු වෙලා ඇදල ඇදල, පුවක් ගහ බිමට නමා ගන්නව. ඊට පස්සෙ බිම ඉඳං අතිං පුවක් ටික කඩා ගන්නව. ඊට පස්සෙ ලණුව ලෙහා ගන්නව. එතකොට සිරිංංං ගාල කෙළිං වෙන පුවක් ගහේ තියෙන ලපටි පුවක් වලු ඔක්කොම සීසීකඩ...

තව දවසක් ගහක් කපද්දි, ගහ කපල කරත්තෙට පටෝ ගන්ඩ කම්මැළිකමට, ගහ මුලට කරත්තෙ රිවස් කරල, කරත්තෙ උඩට ගහ කැපුවයි කියලත් කියනව. 

ඕනෙම ගමක මෝඩ කං කරන මිනිස්සු ඉන්නව. මේ කතා ලිව්වෙ ව්‍යවහාරෙ තියෙන විදිහටයි. නැතුව මගෙ තුං හිතකවත් නෑ මේ ගම විශේෂ කරල අපහාස කරන්වඩත් උපහාසයට ලක්කරන්ඩවත් අදහසක්. එහෙනං ඉස්කෝල මහත්තුරු ගැන මයෙ මුල්ම කතාවෙ මං ලියල තියෙන්නෙ අපේ ගමේ උන්න කීප දෙනෙක් ගැන?

මේ අර මං පළවෙනි කොටසෙ කිව්වෙ,
මං ඇඳපු බෝඩ් එක.
මේක තමයි අර එවරස්ට් කන්ද මුදුනෙ
වැටක ගහන්ඩ හොඳයි කියල
ජිනදාස මහත්තෙය කවියෙං ලියල දුන්න එක. 
පහුගිය පෝස්ට් දෙකට ලිංක් මෙන්න:

ඉස්කෝල‍ෙ මහත්තුරු සහ තවත් කතා
ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු සහ කයිකතන්දර

මේකෙං පස්සෙ ආයෙම ලියන්ඩ වෙන්නෙ ගොඩක් වෙලාවට අර විභාගෙං පස්සෙය. ඒනිසා එතෙක් මට සමු දෙන්ඩ ය. තව මාස දෙක තුනයි ය. වැඩිම උනොත් සැත්තැම්බර් වෙයි... ඊට පස්සෙ මං ආයෙම ෆුලි ලෝඩඩ් ය. කොහෙම හරි ඒ අතරෙ කමෙන්ට් වලට උත්තර දෙඤ්ඤං ය...

ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු සහ කයිකතන්දර

ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු ගැන මගෙ මුල් ලිපියෙන් ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු කියන සමාජ පංතිය බිහිවීම ගැන පසුබිම එක්ක, අපේ ගමේ උන්න ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු සහ තවත් අය ගැන රස කතා ටිකක් කියන්න පුළුවං උනා.

මේ ලිපියෙන් මං අහල මතක තියෙන ඉස්කෝලෙ මහත්තුරු කතා සහ වෙනත් කතා ටිකක් කියන්න තමයි හදන්නෙ. ඕං එහෙනං අහගන්ට...

දවසක් ඉස්කෝලෙ මහත්තේක් මගදි හම්බු වෙච්ච අපේ මේ අටම වගේ කෙනෙක්  හොඳට බොන කන පොරක්, ආගිය කතා කතා කරල, ඇහුවලු,

ඉස්කෝලෙ මහත්තෙය, යංද පොඩි අඩියක් ගහන්ඩ?” කියල.

ඉස්කෝලෙ මහත්තෙය කාරණා කාරණා සහිතව උන්නැහැට තේරුං කරල දුන්නලු ඒ ගැන.

උන්නැහැ, කාරණා තුනක් මත මම ඔය යෝජනාවට බෑ කියනව...

එක. මම ගුරුවරයෙක්. මගෙන් ඉගෙන ගත්ත ළමයි බොහොමයක් දෙනා මේ සමාජයෙ ඉන්නව. මං බිව්වොත් ඒක ඒ අයට කරන අගෞරවයක්. ඒ වගේම මගෙ කීර්තියට ලොකු හාණියක්. ඒ වගේම සමාජයට වැරදි ආදර්ශයක්.

දෙක. මම ලොකු මහත්වෙච්ච දරුවො තුන් දෙනෙක්ගෙ තාත්ත. මං කරන දුරාචාර දේවල් වලින් ඒ අයට සමාජයට මූණ දෙන්ඩ බැරුව යනව.

තුන තමයි...

“...උන්නැහැට කිව්වට මොකද, මං දැනටමත්  ටිකක් බීලයි ඉන්නෙ. තව බිව්වොත් මට ගෙදර යන්ඩ බැරුව යනව. කාණුපල්ලෙ තමා ඉන්ඩ වෙන්නෙ...”


කන බොන එක ගැන කතා කරද්දි මට වෙන කතාවක් මතක් උනා.

ඔය අටම වගේ හොඳට කන බොන පොරක් ගියාලු දවසක් (ඔය කියන්නෙ ග්‍රාමසේකර මහත්තුරු එන්ඩ කලිං ආරච්චි, ගම්මුලාදෑණි වරු ගම පාලනය කරන කාලෙ) ආරච්චි මහත්තයෙක් මුණගැහෙන්ඩ. ගිහිං මිදුලෙ ඉන්නවලු ආරච්චි එළියට එනකං, උගුරු පාද පාද.

සාමාන්‍යයෙං වැදගත් උදවිය ගාවදි සාමාන්‍ය හුදී ජනයා උස් හඬිං කතා කරන් නෑනෙ. කොහෙ හරි ගිහිං ගෙදර කවුද?” වගේ දේවල් අහනව වෙනුවට කරන්නෙ ටිකක් උස් හඬිං උගුර පාදන එකයි. ඔහොම සිද්ධියක් රොමාගෙ වාසනාව පොතේ තිබුණ මට මතකයි. නෝරා හාමු රොමාව එක්කරගෙන ඇවිත්, දිසානායක වලව්වෙ මහත්තෙයගෙ කාමරේ දොර ගාව තියල, “ඔය දොරට ගහපිය.” කියල යනව යන්ඩ. දොරට තට්ටු කරන්ඩ අකමැති කමට රොමා වරක් දෙකක් කහිනව. එතකොට වලව්වෙ මහත්තෙය කියනව ඇතුළට වරෙං.” කියල.

ඒ වගේ අටම අර මනුස්සය උගුර පාදනව ඇහිච්ච ආරච්චි මහත්තෙය කවි පදේකුත් කියාගෙන එළියට එන්ඩ ආවලු.

කන දෑ අඳින දෑ...” කියාගෙන.

අර මනුස්සයත් ගත් කටටම කිව්වලු,

බොන දෑ විතර හොඳ දෑ...?” කියල.

ඒ ගමන ආරච්චි ඇහුවලු, (තාම එළියට ඇවිත් නෑ.)

කවුද ඒ උන්දෑ...?” කියල.

එතකොට අරූ කියනවලු,

මොකද, හිරයක් දෙන්ටවත් දෑ?” කියල.

ඕං එතකොට තමයි ආරච්චි මහත්තෙය එළියට ආවෙ. ඇවිත් අරූ දිහා බලල ඇහුවලු කවියෙම්ම,
දෙන්නගෙ කවි සංවාදෙ කෙලිම්ම දානව මගෙ විස්තර නැතුව. ආරච්චි මහත්තෙය රතු පාටයි, අනික් මනුස්සය නිල් පාටයි. (ඒ පාට සංකල්පය උපුට ගත්තෙ සුරං‍ගගෙං)

තා කොයිබ මිනිසා?”
නායිමන නම් පියසා
ආවේ මක් නිසා?”
ආමි සමිඳුන් දකිනු පිණිසා...”

මේ කතාවෙං මට තව කතාවක් මතක් උනා බරණ ගණිතය ගැන. ගොඩක් අය මේක නං අහල ඇති.

දවසක් බරණ ගණිතය ගිහිං ඔය වගේ මුලාදෑණියෙක් හම්බ වෙන්ඩ. ඒ යනකොට මුලාදෑණිය යාළුවො ටිකක් එක්ක මිදුලෙ මේසයක් තියාගෙන, රා කළගෙඩියක් හිස් කරනව. ඒ අය කිව්වලු, බරණ ගණිතය කවියට ප්‍රසිද්ධ හින්දා, “අපි ගැනත් කයියක් කියහංකියල. උන්දැ ගත් කටටම, නැකැත් සාස්තරෙත් අල්ලල කිව්වලු මේ කවිය.

පෙර රැස නගා පළහා අන්තිම රාසී
නොමරැස සිටි ගහන් දස එක්වන රාසී
යුග රැස වන් දනෝ එකතුව කර පෑසී
පහ රැස ලෙසින් සතුටින් බස් දෙති වාසී

මේ කවිය රාශි චක්‍රය යොදාගෙන කියල තියෙන්නෙ. තේරුම කියන්ඩ පුළුවං හපනෙකුට මං දෙනව මේ රටේ හොයාගන්ඩ නැති දෙයක්.

තව පාරක් ඔය බරණ ගණිතය ගමනක් යද්දි හවස් වෙලා, අම්මන කියන ගමේදි. එදා රෑට නවතින්ඩ ගියාලු පන්සලට. පන්සලේ හාමුදුරුවො එයාට කාමරයක් දුන්නලු. ඒ කාමරේ තිබ්බෙ මේසයක් විතරයි. හාමුදුරුවො ගණිතයට තරයේම කිව්වලු වේලාසන දොර ජනෙල් වහගෙන නිදාගන්ඩ කියල. ඒ කියපු විදිහටම උන්දැත් දොර ජනෙල් වහගෙන මේසෙ උඩට නැගල නිදාගත්තලු.

වේලාසන නිදාගෙන පුරුදු නැති හින්ද ගණිතයට නින්ද ගිහිං නෑ. ඉතිං ඕනෙ එකක් කියල, නැගිටල ජනේලෙ ඇරල බැලුවහම හරිම කෞතුක සිදුවීමක් තමයි දකින්ඩ ලැබිල තියෙන්නෙ.

ඉතිං ඒක මතක තියාගෙන ඉඳලා, පහුවදා යන ගමං කඩමණ්ඩියෙදි මෙන්න මේ කවිය කියාගෙන ගියාලු.

බක්මස මුදුනේ සයනය කරලා මඳක් නැගිට බැලු කල ඉවතා
නවම් මසක් සුරතින් අරගෙන සකි බිනරක් එනවා දැක දෙනෙතා
වෙසක් මසට සරි එකෙක් ඇවිල්ලා බිනරේ අල්ලාගෙන දුවතා
අසන්න මහතුනි අම්මන ගමදී පොසොන් මසක් සිදුවී කියතා

මේ කවිය කලිං එකටත් වඩා ඇඩ්වාන්ස්ඩ්.

කවි ගැන කියනකොට... මට මතකයි කලිං ඉස්කෝළෙ මහත්තුරු ගැන පෝස්ටුවෙ කෙනෙක් කමෙන්ට් එකක් දාල තිබ්බ අර ඒ දණ්ඩකිං හතර දෙනෙක් එ‍ගොඩ වෙච්ච කවිය. අපේ තාත්ත තමයි මට ඔය කවිය ඉස්සෙල්ලම කියා දුන්නෙ. මෙහෙමයි ඒ කතාව:

දවසක් යාළුවො හතර දෙනෙක් ගමනක් යනවලු. එයිං එක යාළුවෙක් කකුලක් කොර ඇන ඇන තමයි යන්නෙ. මගදි ඒ දණ්ඩක් තිබිල. අර හතර දෙනා එකා පස්සෙ එකා එගොඩ වෙද්දි අර කකුලක ආබාධයක් තිබ්බ හාදෙය ඒ දණ්ඩෙං ගඟට වැටිල. ඒ ගමන අනික් තුං දෙනා කොහොම හරි මෙයාව ආපහු ගොඩට අරං ආපහු ගමන පටං ගත්තලු.

ඔහොම යන ගමං එකෙක් පටං ගත්තලු කවියක් කියන්ඩ.

ඒ දණ්ඩෙං කොටා...”

තව එකෙක් කියනවලු,

යන කලටා...”

තුං වෙනියත් පදෙයක් සම්පූර්ණ කළාලු,

වැටුණි ගඟටා...”

අර ආබාධිතයට එකපාරටම කියවුනාලු,

හුටා...” කියල.

අපේ තාත්ත මං පොඩිකාලෙ කියපු තව එකක් අමතක වෙන්ඩ කලිං මෙතනම දානව.

ඔන්න ගමක හිටියලු පොරක්. එයා හෙණ සංස්කෘත පාලි පණ්ඩිතය කියල පෙන්නගෙන හිටපු කෙනෙක්ලු ඉතිං. එයාගෙ රංගනය ට ගමේ හැමෝම යන යන තැන එයාට ප්‍රමුඛත්වය දුන්න.

ඒ වගේ පණ්ඩිතයෙක් තමයි අපේ ගමේ අපි පොඩි කාලෙ හිටිය සාන්ති මාම. නිකටෙ තිබ්බ තඩි ලපයක් නිසා ගමේ උදවිය පොරට ලප සාන්ති කියන්නෙ. අපේ බාප්ප පොර ගෙ නමට තේරවිල්ලක් හදල තිබ්බ. “ඉන්දිරා ගාන්ධිගෙ මැරිච්ච පුතා” (ඒකාලෙ රජීව් ගාන්ධි තමයි ඉන්දියාවෙ අගමැති) තේරවිල්ල විසඳන්නෙ මෙහෙමයි. ඉන්දිරා ගාන්ධිගෙ මැරිච්ච පුතා - සන්ජේ ගාන්ධි. සාන්ජේ ගාන්ධි - අනිප්පැත්ත ගැහුවම ගංජ සාන්ති. තාත්ත දවසක් කියනව, සාන්ති මාම පණ්ඩිත විශාරද පලප්ප සේන කියන ගෞරව නාමය ලබා ගත්ත කෙනෙක් ලු. එහෙම කියල මේ කතාව කිව්ව.

දවසක් සාන්ති මාමගෙ අම්ම, එයාට කවුරුත් කිව්වෙ අයියම්ම. (අර ගෝවින්දයි කරිෂ්මයි උන්න ෆිල්ම් එකක තිබ්බ ඔය  අයියම්මගෙ නම ඇතුළත් සිංදුවක්. “අයියම්මා අයියම්මා - ක්‍යා කර්තාහේකියල.) අයියම්ම දවසක් සාන්ති මාමට බණිනව කටකමිසිරියාවක් නැතුව. සාන්ති මාම එයාට ඉංග්‍රීසියෙං දෙකයි කිව්වෙ, කට වැහුණ.

ෂටප් !”
ගෙටවුට්!”

ඔතන හිටිය කෙනෙක් සාන්ති මාමගෙං ඇහුවලු මොකද්ද ඒ කිව්වෙ කියල. සාන්ති මාම කිව්වලු,

ෂටප් කියන්නෙ කටවහපං - ගෙටවුට් කියන්නෙ ගෙට පළෙයං

ඔන්න ඉතිං අර කලිං පටං ගත්තු සංස්කෘත පණ්ඩිතයගෙ කතාව. පොර හැමදාම හවසට නාල කරල, තේ එකක් කාරිය බීල, ගමේ එක තැනක තිබුණ ගහක් යටට ගිහිං එතන තිබ්බ ආසනයක් උඩ වාඩිවෙලා සැඳෑ සුවය විඳිමිං අළස කල්පනාවක ගිළී ඉන්න පුරුදු වෙලා හිටියලු.

දවසක් එයා එතනට යනකොට, අඳුනන්නැති ටිකක් උස මහත පොරක් එයාගෙ ආසනේ වාඩිවෙලා බොහොම සැපපහසුවට හරි බරි ගැහිල ඉන්නවලු. පණ්ඩිතයට ටිකක් බයත් හිතුනලු. ඉතිං පොර කිව්වලු මේ ශ්ලෝකය...

රුක්ඛමූලේ මහා හබ්භා - ඌ කෙරේ මා භය කෙරේ
ඌ මේකට සාධු කිව්වොත් - ඌට නං මං භය නොවේ
(මේක ලිව්වෙ තාත්ත කියපු විදිහ මට මතක තිබ්බ හැටියටයි)

ඕක ඇහිච්ච ගමං අර උසමහත පොර නැගිටල සාධුකාර‍යක් දුන්නලු. ඒ ගමන අරූ ගිහිං උගෙ බෙල්ලෙං අල්ලල තල්ලු කරල ආසනේ ඉඳ ගත්තලු.                                                                                                                                                                                                                                           
පරණ සමාජයෙ තිබුණ එක ලක්ෂණයක් තමයි, කතාවකට කවියක් එකතු කරන එක. ඒක ඔය කුඹුරෙ, කමතෙ, අත්තම් වලදි කෑම කන වෙලාවෙ විවේක ගන්න හදාගත්ත රසවත් ක්‍රමයක් කියල හිතෙනව. ඔව්වට තමා කයි කතන්දරකියල කියන්නෙ. බොරළැස්ගමුවෙ ජී. එච්. පෙරේරා පොතකුත් ලියල තියෙනව ඔය කයි කතන්දර සෑහෙන ප්‍රමාණයක් එකතු කරල. ඒකෙ නමත් කයිකතන්දර මයි.

ඒ වගේ කයිකතන්දරයක් මට මතකයි එක පොතක හරි පත්තරේක හරි තිබිල කියෙව්ව,

ගමක හිටියලු කැවුං බදින්ඩ දක්ෂ ගෑණු කෙනෙක්. එයා හැබැයි ඊට වඩා දක්ෂයිලු හොරා කන්ඩ. ඉතිං ගෙදර කට්ටිය කරපු දේ, කැවුං බදින්ඩ ගෙනා පැණි මුට්ටියෙ ඉතුරු ටික ඇඳ යට හැංගුවලු මෙයා කයි කියල. මෙයා කැවුං බැද බැද ඉද්දි ගෙදර කට්ටිය පොඩ්ඩක් එහා මෙහා වෙනකං ඉඳල, මේ ගෑණු කෙනා ඇඳ යටට අත දාල, මුට්ටියක් හොයාගෙන, ඒකට අත දාල දෙපාරක්ම අරං කටේ දාගත්තලු. ගෙදර හාමිනේ එනකොට ඉන්නවලු, යකා මූණෙ දැලිගාගත්ත වගේ කට වටේට කලුපාට ගාගෙන.

වෙලා තියෙන්නෙ, ඇඳ යට තාර මුට්ටියකුත් තිබිල. හෙර ට මුට්ටි දෙක පැටලිලා, කාල තියෙන්නෙ තාර. ඒකට හදපු කවිය තමයි,

රට රට වල හොරකම් කර අත නෑර
පටළවමින් දෙවිටක් කාපිය තාර
තිට වැහුණද මහසෝනගෙ අවතාර
මොට කෑවද පර වේසියෙ කලු තාර

කලිං හුටා කවිය වගේ කීප දෙනෙක් එකතු වෙලා හදපු තව කවියක් තමා අර ආප්ප කන්ඩ ගිය හතර දෙනාගෙ කවිය. කවිය විතරක් මෙතන දැම්මත් ඇති කියල හිතෙනව. මේ කවියත් එක්කෙනෙක් එක පදේ ගානෙ දාල හදපු කවියක්.

ආප්ප ගොඩක් මේසය මත තියෙන්නා
පැණි ටිකකුත් ‍ඒ අසළම තියෙන්නා
මැස්සො රැළක් ඒ වට කරකැවෙන්නා
ගොං තිදෙනෙක් ඒකට කවි කියන්නා

ඇයි තව දවසක් තල මලක් බලන්ඩ ගියපු යාළුවො දෙන්නෙකුත් කවියක් හැදුවලු ඔය වගේ, හැමෝම තල මල් ගැන කවි හදන එකේ අපි දෙන්නත් එකක් හදමු කියල. කොහොම හරි මහන්සි වෙලා පද දෙකක් ගැටගහගත්තලු.

එගොඩ ගොඩේ තල මලකුත් පිපිජ්ජා
මෙගොඩ ගොඩේ තල මලකුත් පිපිජ්ජා

ඊළඟ පද දෙක හදාගන්ඩ දෙන්නත් එක්ක කොච්චර මහන්සි උනත් බැරි වුනාලු. ඒ ගමන ප්‍රසිද්ධ කවියෙක් හොයාගෙන ගියාලු ඉතුරු පද දෙක පුරවගන්ඩ.

කවියා ඇහුවලු දෙන්නගෙ නම් දෙක. එකෙක් කල්ලු අජ්ජා, අනික පිල්ලු අජ්ජා. ඒ ගමන කවියා ඉතුරු පද දෙක ලේසියෙන්ම පිරෙව්වලු:

එක පදයක් කිව්වේ කල්ලු අජ්ජා
අනික් පදේ කිව්වේ පිල්ලු අජ්ජා
කියල.


ඉස්කෝලෙ මහත්තුරුංගෙ කතා කියල ඉවර කරන්ඩ බැරි වෙයි වගේ මේ යන විදිහට. ඉතුරු ටික ඊළඟ කොටසින් දාන්නං...

දෙව්දුරු අරණේ මුනිවරයා - ඛලීල් ජිබ්රාන්

‘‘.... කෙත් බිමක් මැදින් ගළා ගිය පැහැදිලි දිය සහිත දිය පාරක ඉවුරෙහි තිබුණු කූඩුවක් මම දුටුවෙමි. ඒ කූඩුවෙහි යකඩ කූරු , නිපුණ අතකින් සාදන...

ගොඩක්ම කියවපු ලිපි